و روايات بسيار استفاده مىشود اصل آن مسلم است و راه انكار ندارد ليكن ممكن است گفته شود آن معراج روحانى بوده است . البته نه آن طور كه عده‌اى گفته و آن را همچون خواب ديدن دانسته‌اند بلكه روح آن سرور به ماوراء اين عالم مادى آن جا كه مسكن ملائكه است و . . . عروج نموده است . » « 1 » و يا بخواهيم ميان اين عقيده و گفته مرحوم علامه مجلسى سنجشى به عمل آورده درستى يكى ومناقشات ديگرى را ذكر كنم . . . آن جا كه مرحوم مجلسى مىگويد : « بدان كه عروج پيامبر صلى الله عليه و آله به سوى بيت المقدس و سپس به آسمان در يك شب و با همين بدن شريفش ، چيزى است كه آيات و احاديث متواتره از طريق « عامه » و « خاصه » بر آن دلالت دارد و انكار اين گونه مسائل و يا تأويل آن به عروج روحانى يا به اينكه اين عروج در خواب بوده است ، يا از كم مطالعه نمودن در اخبار ائمه اطهار است و يا از كمبود دين و سستى ايمان ، و يا گول خوردن از خيال‌پردازىهاى آن‌ها ، كه خود را به فلسفه بسته‌اند و حقيقت را نمىفهمند . گمان نمىكنم اخبارى كه در اين مطلب وارد شده است در هيچ يك از مسائل اصول دين وارد شده باشد ! آن گاه نمىدانم جهت چيست كه آن اصول را پذيرفته‌اند و مدعى هستند كه آن‌ها يقينى هستند ولى در اين مطلب مهم‌تر توقف نموده‌اند ! شايسته است كه به اينان گفته شود : « افتومنون ببعض الكتاب و تكفرون ببعض » « 2 » . . . . در شكفتم از برخى متاخرين اصحاب ما كه چگونه در امثال اين مطالب

--> ( 1 ) - / تفسير الميزان ج 13 چاپ تهران ص 31 ( 2 ) - / آيا برخى آيات كتاب الهى را باور داريد و برخى راكافر مىشويد . . . بقره آيه 85 .