الشيخ محمد علي الگرامي القمي
46
درسهائى از علوم قرآن (فارسى)
« مرحوم سيد مرتضى » نقل مىكند كه اينها معتقد بودند قرآن در زمان خود پيامبر جمع آورى شده است . مرحوم طبرسى ، در مقدمهء مجمع البيان نيز اين گفتار را تقويت مىكند و مىفرمايد : صحابه در زمان خود پيامبر « ختم » قرآن مىكردند . معلوم مىشود قرآن جمع بوده و گرنه ختم قرآن معنايى ندارد . از معاصران آقاى خويى با ما هم عقيده هستند . ايشان مىفرمايد : قرآن با دشمنان تحدّى كرده است . كه هر كس شك در اين قرآن دارد ، همانند اين قرآن را بياورد . اگر قرآن در زمان پيامبر جمع نشده بود ، قرآن چگونه مىتواند تحدّى كند ؟ البته اين دليل ناقص و كوتاه است ، چرا كه در سورههاى مكى هم آيات تحدّى هست ، در حالى كه قرآن هنوز به معناى واقعى جمع نشده بود . در سورهء « هود » و « يونس » هم آيات تحدّى وجود دارد ، ولى برهان لطفى كه ما گفتيم تامّ و كامل است ، و اين كه پيامبر به جمع كردن قرآن اهتمام داشته ، اين هم حرف درستى است . مىشود گفت : عدهاى مشغول جمع كردن قرآن بودهاند و پيامبر بر آنها هم نظارت داشته است . بيان مجلسى و سيوطى دربارهء جمع آورى قرآن توسط حضرت على - عليه السّلام - و ديگران مرحوم مجلسى در بحار و سيوطى در اتقان نقل كردهاند كه پس از پيامبر نخستين كسى كه قرآن را گرد آورد على - عليه السّلام - بود . مىگويند : از خصوصيات اين قرآن آن بوده كه طبق ترتيب نزول جمع آورى شده بود . به اين صورت كه سور مكّى قبل از مدنى ، منسوخ قبل از ناسخ ، و علاوه بر اين نظم و نسق ، شأن نزول آيهها را هم ذكر كرده بود . سيوطى در « اتقان » مىنويسد : اگر جنّ و انس جمع شوند كه همانند قرآن على عرضه كنند ، نمىتوانند . اما پس از آن كه خلفا ، قرآن على را قبول نكردند . به فرمان ابو بكر ، و زيد بن ثابت ، ابن مسعود و ابىّ بن كعب و ابو موسى اشعرى قرآن را به صورت ديگر جمع آوردند . پس از سورهء حمد ، ابتدا سورههاى طولانى را قرار دادند ، سپس سورههاى صد آيهاى ؛ بعد سورههاى كه كمتر از صد آيه داشتند . بعد