الشيخ محمد علي الگرامي القمي

47

درسهائى از علوم قرآن (فارسى)

سوره‌هايى كه با « حم » شروع مىشود و آن گاه سوره‌هاى كوتاه . درست ، نظمى مانند همين نظمى كه در قرآن كنونى است . ما در مقابل اين عقايد كه على - عليه السّلام - قرآن را جمع كرد و بعد زيد بن ثابت و . . . ، همان برهان عقلى را مطرح مىكنيم و علاوه بر آن آيات ، رواياتى هم با اين مضمون كه قرآن در زمان پيامبر جمع شده وجود دارد . رواياتى كه جمع قرآن را به على - عليه السّلام - نسبت داده‌اند رواياتى كه بر گرد آورى قرآن توسط على - عليه السّلام - دلالت مىكند ، خدشه دار است . مرحوم على بن ابراهيم قمى ، در تفسيرش و مرحوم مجلسى در ج 92 بحار و عده‌اى هم از عامه ، روايات مربوط به جمع كردن قرآن توسط حضرت على - عليه السّلام - را نقل كرده‌اند ، كه بعضى از آنها را ذكر كرديم . « ابن نديم » مىگويد : انّ عليّا - عليه السّلام - رأى من النّاس طيرة عند وفات النّبى - صلّى اللّه عليه و آله و سلّم - فاقسم ان لا يضع ردائه حتّى يجمع القرآن . فجلس فى بيته ثلاثة ايّام ؛ على - عليه السّلام - مشاهده نمود مردم به اين سو و آن سو مىپرند گويا از دين خارج شده‌اند . قسم خورد كه هر چه سريعتر قرآن را گرد آورد . سه روز در خانه‌اش نشست تا قرآن را جمع كرد . مىبينيد كه ابن نديم مىگويد : على - عليه السّلام - سه روزه قرآن را جمع آورى نموده است . در حالى كه ابن شهر آشوب ، در مناقب و ابن عباس مىگويند : شش ماه طول كشيد تا على - عليه السّلام - قرآن را جمع كرد . « ابن نديم » مىگويد : اين قرآن ، نخستين مصحفى است كه از ذهن و خاطر على - عليه السّلام - در آن جمع شده است . اين تناقض‌ها باعث مىشود كه ما اطمينان كاملى نسبت به مضمون اين دسته از روايات نداشته باشيم . بنده قديمىترين قرآنهايى كه هم اينك در دنيا در موزه‌ها وجود دارد ، ديده‌ام . در لندن و در آستان قدس رضوى قديمىترين قرآنها موجود است كه قدمت آنها به اواخر قرن اوّل يا اوائل قرن دوم هجرى مىرسد . تمام آنها به همين ترتيبى است كه در قرآن كنونى است . مىپرسيم اگر جمع آورى قرآن در آغاز ، همان ترتيب كنونى باشد ، بنابراين