خارج را داشته باشد . زيرا ماهيت در ذهن هم تحقق دارد . با اين كه مىبينيم اين طور نيست . آب موجود در خارج رفع عطش مىكند نه آب تصورى ذهنى ، با اين كه همان ماهيت و مفهوم مىباشد . دليل‌هاى ديگرى در كلمات فلاسفه‌ى اسلامى براى تشريح بيش‌تر اين بحث ذكر شده است كه براى رعايت اختصار از آن‌ها مىگذريم . « 1 » البته معتقدان به اصالت ماهيت نيز دليل‌هايى بر رد اصالت وجود آورده‌اند كه در كتاب‌هاى مفصل آمده است . يكى از اشكال‌هاى آن‌ها اين است كه اگر وجود در خارج باشد ، يعنى موجود باشد ، پس وجود ، هم وجودى دارد ، آنگاه آن وجودش هم وجود دارد ، و آن وجود سوم هم وجودى دارد و . . . در نتيجه وجود داشتن هستى در خارج موجب تسلسل و بىنهايت وجود در يك وجود خواهد بود . پاسخ اين كه وجود موجودات بنفسه است نه به يك وجودى زائد . گفته‌اند پس هر وجودى واجب مىشود ؟ پاسخ اين‌كه وجود واجب مقتضاى ذات اوست ، نه اين كه فقط وجودش ، به خودى خود ، وجود است . هر وجودى ، بالاخره چون وجود است ، امكان ندارد وجود نباشد ؛ پس وجود ، به خودى خود ، وجود است ، ولى وجود غير خدا به اقتضاى ذات خود نيست و معلول علت خارج از خود مىباشد . با دقت در بحث اصالت وجود فهميديم كه 1 - اولين برخورد فلسفى ما با وجود و هستى در حد كلى و مطلق است نه وجودات خاصه . 2 - مفهوم وجود براى ما روشن است . 3 - حقيقت وجود قابل تعريف ذاتى نيست . زيرا بسيط است و قابل تحليل و تجزيه‌ى به اجزا نيست تا از طريق تجزيه ، ذاتش را بيان كنيم . 4 - حقيقت وجود اصالت در تحقق دارد و 5 - مفاهيم و

--> ( 1 ) - / منظومه‌ى فلسفه‌ى مرحوم سبزوارى ، ص 6 ؛ اسفار ، ج 1 ، ص 40