آن را تنها سرچشمه معرفت مىشمارد ! جاودانى بودن روح مجرد را مساوى با پر كردن مكان مىداند ! اساساً از وجود مجرد هيچ تصور و ادراكى ندارد ، بنياد دين را از ترس مىداند و در نتيجه خودش را شجاع كه بىدين است . حركت جوهرى و علت نخستين عجيب‌تر اينكه گويا از تاريخ هم خبرى ندارد ، مىگويد : دين دشمن نزاكت و نيكى است . . ! تاريخ عرب ، اندلس مسلمان ، جوامع مذهبى و غير مذهبى را از نظر بگذرانيد و صدق گفتار او را آزمايش كنيد ، در محيطهاى مذهبى نزاكت و خدمت به همنوع بيشتر است يا آنجا كه دين نيست و انتظار پاداش از خداوند نه . آن وقت حتى مائو رهبر كمونيست چين در اواخر عمرش در مصاحبه‌اى با كى سينجر مىگويد من ديگر به دعوت خدا فكر مىكنم « 1 » و در تعبير ديگرش : من به ملاقات خدا مىروم . مىگويند : « بارها شنيده‌ايم كه يكى از امتيازات فلسفهء آخوند صدر المتالهين شيرازى عقيدهء حركت جوهرى ماده است ، ماده در ذات و جوهر خود حركت دارد ، و تغييرات ظاهرى هر پديده‌اى مادى اثرى از تغيير ذاتى آن است ، چطور شما منكر حركت ذاتى ماده مىشويد ؟ » ولى بايد بيشتر دقت كرد : اولا حركت ذاتى ماده است يعنى هر ماده‌اى

--> ( 1 ) - روزنامهء 22 / 6 / 55 .