الشيخ محمد علي الگرامي القمي
25
مذهب (فارسى)
به علتى دارند و ثانياً آنها كمترين آگاهى از خصوصيات وجودى مانداشتهاند و علت ما كه ما را به اين نظم دقيق ايجاد كرده است بدون آگاهى نمىتواند اين نظم عميق را كه بالاترين شعور انسانى معاصر هنوز ادعاء شناخت كامل انسان را ندارد به وجود آورد . كرهء زمين هم كه دامان مادرانه خود را براى ما گسترده است به همين دو جهت نمىتواند علت پيدايش ما باشد ، زمين هم وجود حدوثى و پديدهاى دارد ، و بايد علتى برايش يافت ، غير از اين زمين و خورشيد و كرات ديگر ، و غير از اين گياهان و درختان و انسانها و . . . هم كه مادهاى نداريم كه بگوئيم آن ماده ما را به وجود آورده است . و بنابراين اين موجودات حتى هيچكدام آفريننده و به وجود آورندهء ما نيستند ، اينها « إله » و مقصد و مورد توجه ما هم نبايد قرار گيرند ، ايجاد كنندهء ما چيزى برتر از اينهاست و به خاطر قدرت محيط و بى نهايت بودن همهء صفاتش ، در ماده و جهت خاصى نمىگنجد و اوست كه بايد مورد پرستش و توجه ما قرار بگيرد لا إله الا اللّه . ماده حركت دارد و نمىتواند خود مولد حركت باشد ، به ناچار علت حركت چيزى غير از ماده است و اوست كه محرك ماده است . 5 - اگر علت حركت ماده خود ماده باشد اين همه اختلافهاى عناصر و اجسام تركيبى بدون توجيه خواهد ماند ، راستى اين همه اجسام گوناگون