كمال در ماده هستند ؟ مسلماً به طور كامل و بالفعل در ماده نيستند ، ماده در مسير حركت و تكامل و تحولات مختلف به اين كمالات رسيده است ، اساساً اگر همهء اين كمالات بالفعل و به همين صورت در ماده باشند معنايش اين است هر كدام يكديگر را نفى كنند و نگذارند كمالى به وجود آيد و خود ماده هم كه بدون صورت و كمال نمىشود و نيست و نابود مىباشد و بنابراين فقط به صورت استعداد و زمينه در ماده مىباشند . حركت ذاتى ماده است ؟ بارور شدن اين استعداد و به فعليت آمدن آن كمال حتماً نياز به عاملى دارد كه حتماً خود ماده نخواهد بود ، ماده فقط استعداد و زمينه اين كمالها را دارد و بنابراين عامل مزبور حتماً برون از ماده مىباشد . مادهء اوليه استعداد گندم يا جو يا ميوه يا علف يا . . . را دارد ، اين صورتها كه بالفعل در ماده نيستند بالاستعداد در ماده مىباشند ، عامل فعليت يافتن آنها و بيرون آمدن از استعداد چيزى است در برون ماده نه در درون آن . خواهيد گفت : ما كه مىگوئيم حركت ذاتى ماده . منظور نيست كه بدون شرايط خارجى . . ماده در شرايط خاصى به حركت تكاملى خود ادامه مىدهد ، براى روئيدن دانهء گندمى كه زير خاك كرده‌ايم علاوه بر نيروى خود دانهء گندم شرايطى از قبيل آمادگى زمين و حرارت خورشيد و اكسيژن هوا و آب ضرورت دارد ، ولى ماده با شرايطش ديگر احتياجى به يك عامل ماورائى ندارد .