الشيخ محمد علي الگرامي القمي
61
نگاهى به بردگى (فارسى)
فرق مباحث حقوقى و فلسفى اين نكته گفتنى است كه مسائل حقوقى با مباحث فلسفى و رياضى از نظر روش استدلال ، تفاوت فاحشى دارد ، از اين جهت كه نوعا مباحث به اصطلاح « فلسفه نظرى » با طرح يك برهان و دليل مستقل كه ما را مستقيما به هدف برساند امكانپذير است درحالىكه در مباحث حقوقى و اجتماعى و به اصطلاح « فلسفهء علمى » اگر خواسته باشيم روى مقدّمات ادراكى خودمان به هدف برسيم به اين طور نيست ، زيرا نوعا هر دو طرف قضيّه يك نفع و ضررى دارد كه بايد درجهبندى شود و آن طرف كه بيشتر به صلاح است انتخاب شود . به تعبير ديگر در اين گونه مباحث ، سخن از انتخاب « اصلح » است . مثلا شركت زنها در اجتماعات نفعى دارد و آن بيدار شدن خود آنها و به كار افتادن نيروى بيشترى در رهبردهاى اجتماعى ، و ضررى دارد و آن كم نصيب ماند اطفال از دامان مهر مادر ، و نظاره كردن زنان و مردان اجنبى يكديگر را از نزديك ، و در نتيجه احساسهاى هوسانگيز به بىعلاقگى به زن يا مرد خود كشيده شدن ، و بىشوى ماندن دخترانى كه زيبائى كمترى دارند ، اصرار زنان به خريد زيورآلات و وسائل آرايش تا بلكه دل شوى خود را به دست آورند ، و بالأخره