الشيخ محمد علي الگرامي القمي
62
نگاهى به بردگى (فارسى)
موفّق نشدن و افسردگى تدريجى كانون خانواده و بالنّتيجه تأثير سوء در همان مقدار نيروى رهبرد كنونى اجتماعى ( مردها ) ، و نيز مفاسد اخلاقى بيش از آنچه كه در پردگيان و زنان سابق اتّفاق مىافتاد . دانشمندان ، نفع و ضرر را سنجيده « اصلح » را انتخاب نموده به عنوان قانون ارائه مىدهند . به قول يكى از دانشمندان غرب مشكلترين كار براى من اين است كه بگويند : در فلسفهء قانون سخن بگويم كه بايد كليّهء جهات نفع و ضرر در نظر گرفته شود « 1 » و اگر يكى از جهات غفلت شود قانون اشتباه مىشود و انسان هم كه نوعا گرفتار نسيان و غفلتها است و تمام جهات را هم آگاهى ندارد . د رفلسفهء نظرى ملاك برهان عقلى است ولى در فلسفهء عملى به دنبال ارجح بايد گرديد . و اين است كه گفتهاند : تنها خداوند صلاحيّت قانونگذارى دارد كه غفلت نمىكند و به همهء جهات آگاه است . نوعا مسائل اجتماعى نه صددرصد به نفع است و نه صددرصد به ضرر و زيان اجتماع تمام مىشود . بايد سود و زيان را سنجيد و درجه بندى دقيق نموده ضرر كمتر و نفع بيشتر را انتخاب نمود و البته اين
--> ( 1 ) - مسيو پول گوش مىنويسد : وقتى فكر مىكنم مغز گمراهى در پى آن است كه بدون رهنما فلسفهء حقوق را درك كند نگران مىشوم .