الشيخ محمد علي الگرامي القمي
41
نگاهى نو به ملاك حرمت ربا و حيل (فارسى)
4 - 3 - 3 . ترك معروف ( قرض دادن ) با مطالعهى روايات به دست مىآيد كه در برخى از اين روايات ملاك حرمت ربا را « ترك معروف » ذكر كردهاند ؛ عباراتى مانند « ليصطنع الناس المعروف » و « لئلا يترك الناس اصطناع المعروف » در روايات گذشته وجود دارد . اكنون بايد ديد مراد از واژهى « معروف » در روايات چيست ؟ آن چه به نظر مىرسد مراد از « معروف » همان استحباب « قرض دادن » است ؛ بنابراين تحريم ربا به اين دليل است كه مردم دست از قرض دادن برندارند . لكن با توجه به اينكه قرض دادن واجب نبوده و مستحب است ، نمىتوان امرى حرام ( ربا ) را به يك امر مستحب ( قرض ) تعليل نمود . اين تعليل مانند اين است كه علت حرمت شراب را استحباب غسل جمعه بدانيم و بگوييم ، كسانى كه شراب مىخورند ، چون هوش خود را از دست مىدهند ، نمىتوانند غسل جمعه كنند ، به همين دليل شراب خوردن حرام است ؛ بنابراين آيا بهتر نيست كه غسل جمعه را هم واجب كنيم ؟ با توجه به آنچه گفته شد ، اينكه يك حكم استحبابى ( قرض ) علت يك حكم الزامى ( حرمت ) قرار گيرد ، امرى بسيار مستبعد خواهد بود .