منصوص ( به نص صريح يا ظاهر ) بيان شده و يا از هر راه ديگر ، چون اجماع و شهرت و حكم قطعى عقل بدست آيد . و معناى آن كاملًا روشن و واضح باشد ؛ در اين صورت ، علت منصوص ، معمم و مخصص است و حكم مورد نظر در تمام موارد دائر مدار آن بوده ، و علت مجعول يا ملاك علّى محسوب مىشود . ب . ملاك حكمى ملاك حكمى به معناى علت جعل ، انشاء و صدور حكم از سوى قانونگذار است كه در اصطلاح فقهى به آن حكمت حكم مىگويند . ملاك حكمى در مواردى مصداق مىيابد كه يكى از ملاك‌هاى يك حكم ، همراه آن يا جداگانه ، بدون ذكر علت تامه بيان شده باشد ، به عبارت ديگر ، ملاك حكمى جزء العله است ؛ اما جزء مهم و بارز علت ، نه تمام العله كه در همه‌ى موارد - آن گونه كه در ملاك علّى بيان شد - حكم مزبور دائر مدار آن قرار گيرد . به عنوان مثال : در روايتى بدون بيان علت تامه ، حكم به حرمت رباى تبادلى مىشود و طبق مفاد روايت‌هاى ديگر روشن مىشود كه رباى معاملى ، فقط در مورد كالاهايى كه به صورت توزين يا با