مسئله 3159 - در كشتن عمدى اگر قاتل ، بالغ و عاقل باشد ورثه مقتول حقّ دارند قصاص كنند مگر اين‌كه با قاتل بر گرفتن ديه توافق كنند يا به طور كلّى او را عفو كند . و در كشتن شبيه عمد ، ورثه مقتول حقّ قصاص ندارند ، فقط مىتوانند عفو كنند يا از خود قاتل ديه مطالبه نمايند . و در كشتن خطائى قصاص نيست و اگر قتل به دو شاهد عادل ثابت شده خود قاتل ديه هم بدهكار نيست بلكه ديه بر " عاقله " و خويشاوندان پدرى قاتل است به تفصيلى كه بعد گفته مىشود . ولى اگر قتل به اقرار قاتل ثابت شده ديه بر خود قاتل است . انواع ديه مسئله 3160 - ديه مرد مسلمان آزاد يكى از شش چيز است : اوّل : صد شتر كه داخل سال ششم شده باشند ، و بهتر است كه شتر نر باشد . دوّم : دويست گاو . سوّم : هزار گوسفند . چهارم : هزار مثقال شرعى طلاى سكّه‌دار ، كه هر مثقال هيجده نخود است . پنجم : ده هزار درهم ، كه هر درهمى 12 / 6 نخود نقره سكّه‌دار است . ششم : دويست حله ، كه هر حله دو پارچه است . و بنابر احتياط واجب بايد از حله‌هاى معروف يمن باشد كه در آن زمانها متداوّل بوده است . و ديه زن مسلمان نصف ديه مرد است . و ديه كافر اهل ذمّه هشتصد درهم است ، و اگر زن باشد نصف آن است . كافر حربى ديه ندارد و همچنين مسلمانى كه حكم كافر را دارد مثل ناصبى و غالى . مسئله 3161 - اگر قتل ، در يكى از چهار ماه حرام ، يعنى رجب ، ذى القعده ، ذى الحجّه و محرّم واقع شود يك ثلث ديه بر ديه افزوده مىشود ، و دو ماه متوالى روزه كفّاره را هم بايد در ماه‌هاى حرام بگيرد . و همچنين است بنابر احتياط واجب اگر قتل در حرم مكّه واقع شود . مسئله 3162 - در قتل عمدى كه ورثه حقّ قصاص داشته باشند انتخاب ديه بسته به توافق ورثه مقتول است با قاتل ، مگر اين‌كه قبلًا بر اصل ديه شرعى به طور كلّى توافق كنند كه در اين صورت اختيار نوع ديه با قاتل است . و در قتل خطاء و شبيه عمد ، ديه دهنده هر كدام از شش چيز را بخواهد مىتواند اختيار كند . و اگر بخواهد قيمت يكى از شش چيز را بدهد بايد دو طرف توافق كنند . در ديه خطاء و شبه عمد در برخى خصوصيّات حيوان در نصوص مذهبى اختلافاتى هست كه در كتابهاى مفصّل فقهى ذكر شده است و بهتر است مصالحه شود .