ندارد يكى از دو كار ديگر را انجام دهد . و چنانچه اينها برايش ممكن نباشد هر چند « مُدّ » كه مىتواند به فقرا طعام بدهد . و اگر نتواند طعام بدهد ، بايد استغفار كند ، اگر چه مثلًا يك مرتبه بگويد : استغفرالله . و احتياط واجب آن است كه هر وقت بتواند ، كفّاره را بدهد . مسئله 1748 - كسى كه مىخواهد دو ماه كفّاره روزه رمضان را بگيرد بايد سى و يك روز آن را پى در پى بگيرد و اگر بقيّه آن پى در پى نباشد اشكال ندارد . مسئله 1749 - كسى كه مىخواهد دو ماه كفّاره روزه رمضان را بگيرد نبايد موقعى شروع كند كه در بين سى و يك روز ، روزى باشد كه مانند عيد قربان ، روزه آن حرام است . مسئله 1750 - كسى كه بايد پى در پى روزه بگيرد اگر در بين آن بدون عذر ، يك روز روزه نگيرد ، يا وقتى شروع كند كه در بين آن به روزى برسد كه روزه آن واجب است ، مثلًا به روزى برسد كه نذر كرده آن روز را روزه بگيرد ، بايد روزه‌ها را از سر بگيرد . مسئله 1751 - اگر در بين روزهايى كه بايد پى در پى روزه بگيرد عذرى مثل حيض يا نفاس ، يا سفرى كه در رفتن آن مجبور و از اختيار او بيرون است براى او پيش آيد بعد از بر طرف شدن عذر ، واجب نيست روزه‌ها را از سر بگيرد بلكه بقيّه را بعد از بر طرف شدن عذر بجا مىآورد . مسئله 1752 - اگر به چيز حرامى روزهء خود را باطل كند ، چه آن چيز اصلًا حرام باشد ، مثل شراب و زنا ، يا به جهتى حرام شده باشد ، مثل نزديكى كردن با عيال خود در حال حيض ، بنابر احتياط واجب كفّاره جمع بر او واجب مىشود ، يعنى بايد يك برده آزاد كند ، و دو ماه روزه بگيرد ، و شصت فقير را سير كند ، يا به هر كدام آنها يك « مُدّ » كه قبلًا توضيح داده شد ، گندم يا آرد يا نان و مانند اينها بدهد . و چنانچه هر سه برايش ممكن نباشد - چنان كه اكنون برده معمولًا پيدا نمىشود هر كدام آنها كه ممكن است بايد انجام دهد . مسئله 1753 - اگر روزه‌دار ، دروغى را به خدا و پيغمبر ( ص ) نسبت دهد ، كفّاره جمع كه تفصيل آن در مسئله پيش گفته شد بنابر احتياط واجب بر او واجب مىشود . مسئله 1754 - اگر روزه‌دار در يك روز ماه رمضان چند مرتبه جماع كند بنابر احتياط مستحب براى هر دفعه يك كفّاره بر او واجب است . و اگر جماع او حرام باشد بنابر احتياط مستحب براى هر دفعه ، يك كفّاره جمع واجب مىشود . و بنابر احتياط استمناء نيز حكم جماع را دارد ليكن اقوى كفايت يك كفّاره در هر دو مورد مذكور مىباشد .