الشيخ محمد علي الگرامي القمي
30
حاكميت و قانون اساسى در اسلام (فارسى)
قانون اساسى اسلام قانون اساسى اسلام چيزى است كه به اين نام هنوز تدوين نشده ولى مدارك و منابعى دارد كه لازم است هنگام تدوين قانون از آنها استفاده كنيم . و البته قانون اساسى « غير مدون » « 1 » چيز عجيب و غريبى نيست كه دنيا به خود نديده باشد ، بلكه نظم تمام دولتهاى جهان تا قرن هيجدهم بر محور قوانين اساسى « غير مدون » بود ، و دولتى بزرگ مانند انگلستان هنوز هم بدون قانون اساسى « مدون » كارهاى خود را مىگذراند و اگر روزى محتاج به نوشتن قانون اساسى خود شد چارهاى ندارد جز اينكه از منابع مختلف قانون « غير مدون » خود استفاده نمايد و ما هم امروز با همين احتياج مواجه شدهايم .
--> ( 1 ) - منظور از قانون غير مدون آن است كه - بر خلاف قانون مدون - كتابى نوشته نشده كه مواد قانونى مملكت را منظماً ضبط كرده باشد ، بلكه آن مواد به طور پراكنده در منابع اصلى خود موجود باشد ، چنان كه يك سلسله قوانين دولت انگلستان مطالبى مأخوذ از عرف و عادت است كه قضات بدان مراجعه مىكنند و به طور قانونى تدونى نشده است