آن را انتخاب كردند ، در چنين اجتماعى گم‌راهى نخواهد بود . اما چنين شرايطى در بيعت ابوبكر نبود ؛ زيرا وقتى اهل حلّ و عقد را با اجبار وادار به بيعت بكنند چنين بيعتى ربطى به مضمون روايت نخواهد داشت . شاهد بر اين مسئله اين است كه در سقيفه فقط عمر بن خطاب با ابوعبيده و چند نفر ديگر بيعت كردند و اهل حلّ و عقد را در مقابل قضيهء انجام شده قرار دادند . از طرفى رقابتى كه بين دو قبيلهء اوس و خزرج ، بود كاملًا زمينه را براى موفقيت بيعت با خليفه آماده كرد . چنانچه خود خليفه در اوايل خلافت در خطبه‌اى كه طى آن در مقام عذرخواهى برآمد ، به اين نكته اشاره مىكند . در آن خطبه چنين مىگويد : انّ بيعتي كانتْ فلتةً وقَى اللّه شرَّها و خشيتُ الفتنة ؛ « 1 » همانا بيعت با من بدون مشورت و دفعى بود و خدا از شر آن حفظ فرمود و از آشوب و فتنه در هراس بودم . با چنين وضعى چگونه مىتوان ادعاى اتفاق آرا نمود با اين كه اهل سنت در تأليفات خودشان به وجود اختلاف تصريح مىكنند . علاوه بر اين ، هيچ يك ازاهل بيت نبوت و رسالت حاضر نبودند و همگى در خانهء مولاى متقيان - صلوات اللّه عليه - گرد آمده بودند . در ميان آنان سلمان ، ابوذر ، مقداد ، عمار ، زبير ، خزيمة بن ثابت ، ابى بن كعب ، فرو بن عمر انصارى ، براء بن عازب و خالد بن سعيد عاص اموى . از بزرگان و مشاهير بودند . مسلماً بنا به تعبير خودشان ، اين افراد از اهل حلّ و عقد بوده‌اند . چگونه مىشود با غيبت اهل بيت - كه عِدْل كتاب خدا و كشتى نجات امت است - اجماع تحقق پذيرد ؟

--> ( 1 ) . ج 2 ، ص 32 . .