برخى متأخران رباى در معامله - مقابل رباى در قرض - را به دو قسم رباى نسيه و رباى فضل تقسيم كرده‌اند . مراد از رباى فضل ، فروختن نقدى مثلا يك كيلو گندم در برابر دو كيلو گندم و مراد از رباى نسيه ، فروختن نسيه‌اى يك كيلو گندم در برابر دو كيلو گندم است . در فرض دوم دريافت زيادى در مقابل تأخير در پرداخت ثمن است . هر دو نوع معامله ، مصداق ربا و حرام است 1 ( - - - ) ربا ) . 1 . تحرير الأحكام 2 / 302 ؛ نهاية الإحكام 2 / 538 . رباى نسيه رباى نسيه : مقابل رباى فضل ( - - - ) رباىفضل ) . ربح - - - ) سود ربح مالم يضمن رِبح مالَم يُضمَن : فروختن كالا به قيمت‌بيشتر ، قبل از تحويل گرفتن آن . از معاملاتى كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله از آن نهى كرده ، ربح مالَم يُضمَن است . در روايتى از امام صادق عليه السّلام آمده است : پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله يكى از ياران خود را نزد مردم مكّه فرستاد تا بازرگانان را از چند نوع معامله ، از جمله رِبح ما لَم يُضمَن باز دارد . 1 مراد از آن ، اين است : كسى كه كالايى را از ديگرى خريده ، پيش از آنكه آن را از فروشنده تحويل بگيرد ، با قيمت بيشتر به ديگرى بفروشد . 2 از احكام آن در باب تجارت سخن گفته‌اند . در اينكه فروختن كالاى خريدارى شده ، قبل از تحويل گرفتن آن از فروشنده به قيمت بيشتر ، حرام است يا مكروه ، اختلاف است . البته به معاملهء ياد شده از دو جهت نهى تعلق گرفته است : يكى از جهت فروختن كالا قبل از تحويل گرفتن آن كه به طور مطلق ؛ با سود يا بدون سود ، از آن نهى شده است و ديگرى از جهت فروختن آن به قيمت بيشتر ؛ از اين رو ، بنابر قول به كراهت معاملهء نخست ، اين كراهت در معاملهء دوم مؤكّد خواهد بود . 3 1 . وسائل الشيعة 18 / 58 * 2 . الحدائق الناضرة 20 / 75 ؛ كتاب البيع ( امام خمينى ) 5 / 559 * 3 . الحدائق الناضرة 20 / 75 ؛ جواهر الكلام 23 / 164 - 170 ؛ كتاب البيع ( امام خمينى ) 5 / 603 .