جان جان : نَفْس ( روح ) هر موجود جاندار . به روحى كه در كالبد جاندار دميده شده و موجب زنده ماندن او است ، جان گويند و از آن در بابهايى نظير حج ، جهاد ، اطعمه و اشربه ، حدود و قصاص سخن گفته‌اند . حيات جسم آدمى بسته به جان او است . حفظ جان واجب و در معرض نابودى قرار دادن آن حرام مىباشد ؛ بلكه به جهت اهميت ويژهء آن ، ترك واجب يا فعل حرام در راستاى حفظ جان ، جايز ، بلكه واجب است ؛ بدين جهت ، خوردن مردار در صورت توقّف حفظ جان بر آن واجب است « 1 » ( - - ) اضطرار ) ؛ چنان كه تقيّه هنگام ترس بر جان واجب مىشود « 2 » ( - - ) تقيّه ) . از شرايط وجوب حج ، تحقق استطاعت سَرْبى ، يعنى برخوردار بودن راه و مقصد از امنيّت لازم و عدم احساس خطر بر جان است « 3 » ( - - ) استطاعت ) . دفاع در برابر مهاجمى كه قصد جان آدمى كرده ، جايز ، بلكه با توقّف حفظ جان بر آن ، واجب است و در صورت عدم توانايى بر دفاع ، فرار واجب خواهد بود . « 4 » همچنين دفاع از جان مسلمان در برابر تجاوزگر ، در صورت توانايى بر آن و ايمن بودن بر جان خويش واجب است . « 5 » برخى در وجوب آن اشكال كرده‌اند « 6 » ( - - ) دفاع ) . جان مسلمان و آن كه در حكم مسلمان است ، مانند كودكان مسلمانان و نيز جان كافر در صورت گردن نهادن به شرايط ذمّه ( - - ) اهل ذمّه ) يا امان دادن به وى از سوى مسلمانى ( - - ) امان ) و يا قرارداد آتش بس ( - - ) آتش بس ) ، محترم و تعرّض به آن حرام است ( - - ) احترام ) . چنانچه قصاص كردن عضوى سبب شود قصاص شونده در معرض هلاكت قرار گيرد ، قصاص ، ساقط و ديه يا ارش ( - - ) ارش ) جايگزين آن مىشود . سقوط قصاص در مثل مأمومه ( - - ) آمّه ) و جايگزين شدن ديه يا ارش به جاى آن در همين راستا است . « 7 »

--> ( 1 ) جواهر الكلام 36 / 426 . ( 2 ) القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 411 - 414 . ( 3 ) العروةالوثقى 4 / 416 ( 4 ) جواهر الكلام 41 / 652 - 655 . ( 5 ) 21 / 16 ( 6 ) 41 / 650 - 651 . ( 7 ) 42 / 354 - 355 .