بايد پرداخت گردد و اگر نصف باشد ، نصف قيمت برده پرداخت مىشود . « 29 » ارث : از موانع ارث ، برده بودن مورّث يا وارث است ، مگر آنكه وارث منحصر به برده باشد . در اين‌صورت ، برده از تركه ، خريدارى و آزاد مىگردد و باقيماندهء تركه به او داده مىشود . « 30 » در فرض انحصار وارث به برده آيا وى از هر طبقه‌اى از طبقات سه‌گانهء ارث كه باشد ، آزاد مىشود يا آنكه اين حكم اختصاص به پدر و مادر يا آنان به اضافهء فرزندان ميّت دارد ؟ مسئله اختلافى است . « 31 » برده و مناصب مهم : بنابر قولى برده صلاحيّت تصدّى مناصب مهم اجتماعى همچون قضاوت و مرجعيّت تقليد را ندارد . « 32 » آزادى برده : بخش عمده‌اى از احكام مربوط به برده ، به عتق و آزادى او بر مىگردد . آزادى برده از يك سو به آزادى اختيارى و قهرى ( انعتاق ) و از سويى ديگر به آزادى كامل و ناقص تقسيم مىشود . اسباب آزادى اختيارى : 1 . عتق : آزاد كردن برده بويژه مؤمن ، مستحب مؤكّد و داراى فضيلت بسيار است « 33 » و به جهت كفّاره ( - - ) كفّاره ) و نيز نذر ، عهد و قسم ، واجب مىگردد ( - - ) عتق ) . 2 . تدبير : اگر مولا به برده‌اش بگويد : تو پس از وفات من آزاد هستى ، با مرگ مولا ، برده آزاد مىشود « 34 » ( - - ) تدبير ) . 3 . مكاتبه : و آن عبارت است از قرارداد آزادى برده كه به اختيار برده بين وى و مالكش بسته مىشود . به اين نوع قرارداد ، عقد مكاتبه گفته مىشود و امرى مستحب است . « 35 » عقد مكاتبه به دو صورت مطلق و مشروط انجام مىگيرد . در مكاتبهء مطلق بر خلاف مشروط ، آزادى برده منوط به پرداخت تمامى مال الكتابه نيست ؛ بلكه هر مبلغى كه برده مىپردازد به‌همان نسبت آزاد مىشود ( - - ) مكاتبه ) . اسباب آزادى قهرى : 1 . ملكيّت : در موانع برده‌گيرى به ممنوعيت استرقاق برخى افراد و آزادى قهرى آنان به محض ملكيّت ايشان اشاره شد .

--> ( 29 ) . 126 و 43 / 42 ( 30 ) . 39 / 50 ( 31 ) . 58 - 61 ( 32 ) . 40 / 21 ؛ العروة الوثقى 1 / 9 ( 33 ) . جواهر الكلام 34 / 87 ( 34 ) . 194 ( 35 ) . 252