2 . سرايت : آزادى جزئى از برده - هرچند اندك - توسط مولا موجب سرايت آن به ديگر اجزاء و در نتيجه آزادى كامل وى مىگردد . « 36 » 3 . تنكيل : بريدن عضوى از اعضاى برده همچون گوش و بينى توسط مولا بنابر مشهور ، سبب آزادى قهرى وى مىگردد . « 37 » 4 . اسلام : برده‌اى كه در اسلام آوردن بر مولاى خود پيشى گرفته و از قلمرو كفر به قلمرو اسلام درآمده است ، آزاد مىشود . « 38 » 5 . بيمارى : ابتلاى برده به كورى ، خوره و زمين‌گير شدن ، سبب آزادى قهرى وى مىگردد . « 39 » علاوه بر احكام ياد شده مسائل بسيار ديگرى در فقه دربارهء برده مطرح است كه در مدخلهاى مناسب به آنها اشاره خواهد شد . ( - - ) كنيز ) بردهء فرارى بردهء فرارى : بردهء فرار كرده از مالك . در بابهاى صلات ، صوم ، تجارت ، اجاره ، جعاله ، كفّارات و لقطه از آن بحث شده است . صلات و صوم : در روايات ، فرار كردن برده [ - اباق ] از موانع پذيرش نماز او شمرده شده است . « 1 » سفر بردهء فرارى از جمله سفرهاى حرام است كه موجب اتمام ( - - ) اتمام ) نماز و گرفتن روزه در سفر مىشود . « 2 » تجارت : فروختن بردهء فرارى كه هيچ‌كدام از فروشنده و خريدار ، توان گرفتن او را ندارند صحيح نيست ؛ مگر آنكه او را با چيزى ديگر كه خريد و فروش آن به تنهايى صحيح باشد ضميمه كنند . « 3 »

--> ( 36 ) . 152 ( 37 ) . 191 ( 38 ) . 190 ( 39 ) . 189 . ( 1 ) . وسائل الشيعة 7 / 252 ( 2 ) . الحدائق الناضرة 11 / 382 ( 3 ) . جواهر الكلام 22 / 393 - 397