فرهنگ‌ها به دو دستهء عمومى و تخصصى تقسيم مىشوند ؛ فرهنگ‌هاى عمومى كه به آن‌ها واژه‌نامه يا لغت نامه نيز گفته مىشود ، منابعىاند كه در آن‌ها ، واژگان و تعابير يك زبان يا گويشى خاص از يك زبان به همراه معانى و وجه دستورى آن‌ها گرد آمده است . پيشينهء لغت‌نامه‌ها در زبان فارسى ، به « فرهنگ يا لغت‌نامهء فرس » اسدى تأليف ابو منصور على بن احمد اسدى طوسى در قرن پنجم هجرى بازمىگردد كه تا كنون چندين بار چاپ شده است . « 21 » امروزه فرهنگ‌هاى عمومى بسيارى از جمله « لغت‌نامهء دهخدا » و « فرهنگ معين » در دسترس است . فرهنگ‌هاى تخصصى ، منابعىاند كه در آن‌ها ، واژگان و اصطلاحات يك رشتهء خاص از معارف و علوم به همراه معانى آن‌ها و توضيحات لازم جمع شده است . سابقهء تأليف اين فرهنگ‌ها به زبان فارسى چندان طولانى نيست . نخستين فرهنگ‌هاى تخصصى مانند فرهنگ نظامى نگاشتهء سروان ضرغامى و سروان زرگر خوشنويسان ، فرهنگ بازرگانى نگاشتهء نيكار است ، فرهنگ حقوقى نگاشتهء جعفرى لنگرودى ، از حدود شصت سال پيش به اين طرف تأليف شده است . « 22 » امروزه فرهنگ‌هاى تخصصى بسيارى در دسترس دانش‌پژوهان هر يك از علوم مىباشد . دائرة المعارف نيز منبعى است دقيق و موثّق كه در آن مهم‌ترين و اساسىترين اطّلاعات لازم در همهء رشته‌هاى معارف بشرى يا رشته‌اى خاص بر اساس نظمى منطقى و بيشتر الفبايى فراهم آمده است . « 23 » مشابهت فرهنگ با دائرة المعارف در اين است كه اوّلا ، هر دو از كتاب‌هاى مرجع محسوب مىشوند و خواننده به هنگام نياز به آن مراجعه مىكند ، ثانيا ، دائرة المعارف‌ها نيز از نظر شمول همانند فرهنگ‌ها ، عمومى يا تخصصىاند و ثالثا ، نظم هر دو غالبا الفبايى است . تفاوت عمدهء اين دو در اين است كه هدف در فرهنگ‌نويسى ، ارائهء اطّلاعات پايه و اساسى به طور اختصار است ، امّا در دائرة المعارف‌نويسى ، ارائهء اطلّاعات گسترده‌تر ، عميق‌تر و دسته‌بندى شده‌تر است . از اين رو ، اگر دانش‌پژوهى ،

--> ( 21 ) مقالهء « فرهنگ‌هاى فارسى » ، سعيد نفيسى ، لغت‌نامهء دهخدا ، ص 136 ، مؤسّسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ، 1373 . ( 22 ) مقالهء « كتابشناسى فرهنگ‌هاى فارسى - اروپايى » ، ايرج افشار ، مقدّمهء لغت‌نامهء دهخدا ، ص 273 . ( 23 ) كيهان فرهنگى ، ش 127 ، ص 30 .