را آجام دانسته‌اند . « 2 » مرجع تشخيص آجام در هر دو معنا ، عرف است . « 3 » از اين موضوع در باب خمس مبحث انفال بحث شده است . آجام از انفال ( - - ) انفال ) است ، ليكن اختلاف است كه آجام به نحو مطلق ، حتى آجام زمين‌هاى داراى مالك خاص يا عام مانند زمين‌هاى خراجى ( - - ) زمين خراجى ) كه ملك عموم مسلمانان است - جزء انفال است ، يا تنها آجام زمين‌هايى كه ملك امام عليه السّلام است مانند زمين موات يا بدون مالك . نظر بيشتر فقها ، قول اول است . « 4 » آجام با احيا ( - - ) احياء موات ) تملّك مىشود كه تحقّق آن به قطع يا اصلاح درختان و نيز كشيدن آب‌هاى زيادى و آماده كردن زمين براى بهره‌بردارى است . « 5 » آجر - - ) سفال آجن آجن : آب تغيير يافته به غير نجاست . در فقه به آبى آجن گفته مىشود كه برخى اوصاف يا هر سه وصف : رنگ ، بو و مزهء آن با گذشت زمان يا عارضى ديگر جز نجاست تغيير كرده باشد . از آن به « آسن » نيز تعبير شده و احكام آن در باب طهارت و اطعمه و اشربه به مناسبت آمده است . آجن با دارا بودن وصف اطلاق ( - - ) آب مطلق ) پاك و پاك كننده است « 1 » ، ولى با در اختيار داشتن آب پاك ديگرى ، نوشيدن آن « 2 » ، وضو « 3 » و و غسل « 4 » با آن كراهت دارد . آخرت آخرت : جهان پس از مرگ . اين عنوان ، خود موضوع حكم شرعى نيست ، ليكن امور مربوط به آخرت مىتوانند متعلّق موضوع حكم شرعى باشند كه از آن به مناسبت در

--> ( 2 ) جواهر الكلام 16 / 120 . ( 3 ) مصباح الفقيه 14 / 245 . ( 4 ) الحدائق الناضرة 12 / 475 و مستند الشيعة 10 / 142 . ( 5 ) جواهر الكلام 38 / 72 . 1 مشارق الشموس / 185 . 2 المهذّب 2 / 431 . 3 العروة الوثقى 1 / 202 . 4 مفاتيح الشرائع 1 / 51 و 57 .