تبصره : اين كلام آن جناب نص صريح است كه اشتهار مجلد دوم اسفار به طبيعيات اسفار غلط مشهور است چه هر چهار مجلد آن در الهيات است ، و در آخر مجلد دوم اسفار در بحث مزاج كه فصل چهاردهم فن ششم آنست در علت ورود بحث از مزاج در اين كتاب يعنى مجلد دوم اسفار فرمايد : ان البحث عن ماهيه الشى ء و نحو وجوده مناسب لان يذكر فى العلوم الالهيه « 4 » . در نسخه هاى چاپى سنگى و حروفى اسفار در اول جلد دوم چاپ اول و جلد چهارم طبع دوم نوشته اند ( [ : المرحله فى علم الطبيعى ] ( و اين عبارت از تصرف و پندار غلط اشخاص است . عبارت صحيح آن مطابق نسخ مخطوط و مطبوع مصحح ما چنين است : المرحله الحاديه عشره فى المقولات و احوالها . اسفار يازده مرحله و ده موقف و يازده باب است ، مراحل در الهيات اعم و جواهر و اعراض است ، و مواقف در الهيات اخص است ، و ابواب در نفس و معاد است و وجه اين عناوين بر صاحب بصيرت مخفى نيست . وى در چندين جاى اسفار ، مسائل حكميه را علاوه بر بحث و نظر ، مستند به كشف و ذوق به اصطلاح اهل تحقيق مى نمايد . در مواردى كه مطلب را از مشرقيات و عرشيات و نحو اين گونه عناوين كه مشعرند به اين كه آن مطلب به لحاظ بحث و نظر از بدائع افكار قدسى او است ، تعبير مى فرمايد ، سخن از تنور قلب و طهارت سر و التجاء به ملكوت و نظائر اين گونه عبارات به ميان مى آورد كه اشارت به كشف و ذوق دارند . مثلا در فصل هفتم موقف نه‌م آلهيات اسفار « 5 » اشكالى را در امكان اشرف مطرح كرده و جواب داده است و اشكال و حل را چنين تعبير

--> ( 4 ) سفار ، ج 2 ، ص 202 ( 5 ) همان كتاب ، ج 3 ، ( چاپ رحلى ) ، ص 166 .