كوتاهى در افاده‌ى ظن و واردشدن شك در صدق بوده است . » « 1 » و دانشمندان دليل‌هاى بسيارى در اين مسأله آورده‌اند ، و سخن درباره‌ى حجّيّت خبر واحد به درجه‌اى از اهمّيت رسيده است كه بسيارى از علماى اهل سنّت در اين مسأله نوشته‌هاى مستقلى تأليف كرده‌اند . و متن گفته‌ى حافظ نووى بر اين مطلب چنين است : « دليل‌هاى نصوص شرعى و حجّت‌هاى عقلى بر وجوب عمل به خبر واحد تظاهر يافته است . و علما در كتاب‌هاى فقه و اصول ، اين مطلب را با دليل‌هايش تقرير كرده و به بهترين و رساترين توضيح ، بيان نموده‌اند . و گروه‌هايى از اهل حديث و غير آنان نوشته‌هاى فراوان مستقلى در خبر واحد و واجب‌بودن عمل به آن نوشته‌اند . واللَّه أعلم . » « 2 » 5 - / درباره اين گفته ابن‌تيميّه : « خبر واحد جز با قرائن مفيد علم نيست ، و اين قرائن گاهى وجود ندارند و گاهى مخفى از مردم هستند . پس براى آنان علم به قرآن و سنّت‌هاى متواتر به دست نمىآيد . » اشكالات وارد بر اين سخن از چند وجه است : 18 ) احمد گفت : خبر واحد به طور مطلق افاده‌ى علم مىكند اين سخن خود ردى است بر احمدبن‌حنبل ، كه معتقد است : خبر واحد حتّى بدون قرينه افاده‌ى علم مىكند . متن گفته‌ى قاضى عضدالدّين ايجى چنين است : « در خبر واحد شخص عادل اختلاف شده است كه آيا افاده‌ى علم مىكند يا نه ؟ و قول مختار چنين است : به انضمام قرائن افاده‌ى علم مىكند و منظور از آن زائدى است بر آن‌چه معمولًا تعريف از آن جدا نيست ، و گروهى گفتند : بدون قرينه نيز به آن علم حاصل مىشود . سپس اختلاف كردند . احمد در گفته‌اى گويد : همواره بدون قرينه به آن علم حاصل و طرد مىشود . يعنى هرگاه خبر واحد به دست آمد

--> ( 1 ) . التلويح فى شرح التوضيح مبحث خبر الواحد . ( 2 ) . المنهاج فى شرح صحيح مسلم 1 / 85 حاشيه‌ى قسطلانى .