و نووى گويد : « منظور از در چنين و درِ چنان ، نماز و صدقه و روزه و جهاد است . قاضى گفت : و ديگر درهاى هشت‌گانه‌ى بهشت در حديث ديگرى در « باب التوبه » ذكر شده است ، و در باب الكاظمين الغيظ و باب عافين عن النّاس و باب راضين ، پس اين هفت در است كه در حديث‌ها آمده است و در حديث هفتاد هزار نفرى كه بدون حساب وارد بهشت مىشوند ، آمده است كه از درِ أيمن وارد مىشوند ، پس شايد كه درِ هشتم باشد . » « 1 » و قسطلانى گويد : و « در نوادر الاصول است : از درهاى بهشت ، باب محمّد صلى الله عليه و آله و سلم است كه همان « باب‌الرّحمة » و « باب التوبة » است و درهاى ديگر بر كارهاى نيك تقسيم شده است : درِ زكات ، درِ حج ، دَرِ عُمره . و نزد عياض : دَر فروبرندگان خشم ، دَرِ راضيان ، دَرِ أيمن كه كسانى كه حسابى ندارند از آن وارد مىشوند . و نزد آجرى به نقل از هريرة مرفوعاً : و در بهشت درى است كه به آن « الضحى » گفته مىشود . روز قيامت منادى ندا مىدهد : كجايند كسانى كه بر نماز ظهر مداومت داشتند ، اين دَرِ شماست از آن وارد شويد . و در « الفردوس » به نقل از ابن‌عبّاس مرفوعاً نقل مىكند : براى بهشت درى است كه به آن « الفرح » گفته مىشود و از آن جز شادمان‌كننده‌ى كودكان وارد نمىشود . و نزد ترمذى است : درى براى ذِكر ، و نزد ابن‌بطّال : درى براى شكيبايان . و نتيجه اين كه هر كس عبادتى را بسيار انجام دهد ، درى كه مناسبش باشد به او اختصاص مىيابد كه از آن براى پاداش و اجر فراخوانده مىشود . و اندك هستند كسانى كه كارشان شامل همه انواع طاعات باشد كه اگر براى كسى اين امر جمع شد به عنوان گرامىداشت از تمام درها خوانده مىشود . و الّا

--> ( 1 ) . المنهاج في شرح صحيح مسلم 7 / 117 .