همان كسى كه پيشوايان بزرگ چون بخارى ، نسائى ، حاكم ، ابن‌جوزى ، ابن تيميه ، ابن‌حجر و غير آنان صريحاً گفته‌اند ، علاوه بر اين حديثى در فضيلت معاويةبن أبوسفيان ثابت نشده است . . . همان‌گونه كه پس از اين بر آن آگاه خواهيد شد . ان‌شاء اللَّه تعالى حاصل و نتيجه‌ى بحث از اين بحث به طور آشكار دانسته شد كه حديث « رحيم‌ترين امّتم به امّتم . . . » با تمام نقل‌ها و لفظهايش حديثى ساختگى و اختراع شده است ، آن‌هم در پرتو سخنان بزرگان پيشوايان جرح و تعديل و حافظان مشهور حديث و أخبار . نظر ديگر پژوهشگران گروهى از پژوهشگران مشهور اهل سنّت در حديث و رجال ، بر ساختگى و باطل يا ضعيف‌بودن اين حديث دقيقاً تصريح كرده‌اند و بد نيست كه بعضى گفته‌هاى آنان را در اين مقام ذكر كنيم : مناوى در شرح اين حديث گويد : « ابويعلى در مسند خود ، از نقل ابن‌بيلمانى ، از پدرش ، از عمربن‌خطاب . و حال ابن‌بيلمانى معروف است ، و ليكن در همان باب نيز از أنس و جابر و غير آنان هم نزد ترمذى و ابن‌ماجه و حاكم و غير آنان هست و در روايتشان به جاى رؤوفترين گفته‌اند : رحيم‌ترين . و ترمذى گويد : نيكو و صحيح است . و حاكم گويد : به شرط آن دو صحيح است . و ابن‌عبدالهادى در تذكره‌اش به آنان انتقاد كرده و گفته است كه در متن آن غرابتى است و استادش آن را ضعيف دانسته ؛ بلكه ساختگى بودنش را ترجيح داده است . » « 1 » شرح حال ابن‌عبدالهادى و ابن‌عبدالهادى - كه در تذكره‌اش به آنان انتقاد كرده ؛ بدين‌گونه كه در آن

--> ( 1 ) . فيض القدير 1 / 460 .