از نوشته حافظ سيف احمدبن أبوالمجد نقل كردم كه گفت : ابن‌جوزى كتاب « موضوعات » را نوشت و در نقل حديث‌هاى مخالف نقل و عقل درست و صحيح عمل كرد و در مورد اطلاق « ساختگى بودن » بر حديث‌هايى به سبب سخن برخى مردمان در مورد يكى از راويانش ، مانند گفته‌اش : فلانى ضعيف است ، يا قوى نيست يا سهل‌انگار است ، درست و صحيح رفتار نكرده است ؛ در حالى كه آن حديثى نيست كه دل گواهى بر باطل‌بودنش دهد . و در آن مخالفت و معارضه‌اى نه با كتاب و نه با سنّت و نه با اجماع وجود ندارد و حجّت و برهانى بر ساختگىبودنش جز سخن آن يك نفر درباره‌ى روايت‌كننده‌اش در دست نيست و اين ستم‌ورزى و زياده‌روى است . گفت : از آن جمله اينكه او حديث ابوامامة در خواندن آيةالكرسى بعد از نماز را در رديف احاديث ساختگى آورده است ، تنها به اين دليل كه يعقوب‌بن‌سفيان درباره‌ى راوى آن « محمّدبن‌حمير » گفته است : قوى نيست . در حالى كه بخارى در صحيحش از اين محمّد روايت كرده و احمد و ابن‌معين او را ثقه دانسته‌اند . » « 1 » و در آن درباره‌ى حديث « نخستين شما كه در حوض بر من وارد مىشود ، اوّلين كسى است كه اسلام آورده ، علىّبن‌ابىطالب است . » « 2 » گويد : « شگفتى از نويسنده اين است كه در « العلل » در باب فضل علىّبن‌ابىطالب گويد : حديث‌هايى ساخته‌اند كه خارج از حدّ است و بيشترين آن‌ها را در كتاب « الموضوعات » و در اين‌جا حديث‌هاى ديگر از آن را مىآورم و سپس اين حديث را نقل مىكند و اين خود ، دلالت دارد كه متن حديث به نظر خودِ او ساختگى نيست ، پس چگونه آن را در « الموضوعات » نقل مىكند ؟ و حافظان همين مطلب را بر او ايراد گرفته‌اند و گفته‌اند : او حديثى را در كتاب « الموضوعات » نقل مىكند و به ساختگىبودنش حُكم مىدهد ، سپس در كتاب « العلل » كه موضوعش حديث‌هاى سست و ضعيف است ، همان حديث را نقل مىكند كه سرانجام حُكم او نسبت به آن‌ها « ساختگىبودن » نيست و اين تناقض است . » « 3 » و در آن بعد از حديث : « اگر عمرت طولانى شد ، نزديك است كه مردمانى را ببينى كه روزها در سخط خداوند و شب‌ها در لعنت خداوند حركت مىكنند و در

--> ( 1 ) . اللآلى المصنوعة 1 / 230 . ( 2 ) . أوّلكم وروداً علىّ الحوض أوّلكم اسلاماً علىّبن‌أبىطالب . ( 3 ) . اللآلى المصنوعة 1 / 326 .