7 . ذهبى : ابوعبداللَّه ، احمد بن محمّد بن حنبل شيبانى مروزى بغدادى ، شيخ امّت و داناى اهل زمانش و يكى از پيشوايان پر آوازه بود . وى در حديث و انواع آن ، فقه و ريزه‌كاريهايش ، سنّت و راههاى بدست آوردن آن ، پاكدامنى و پيچيدگيهايش و زهد و حقايق آن پيشوا و راهبر بود . « 1 » 8 . سبكى : او پيشواى بزرگ ، ابوعبداللَّه شيبانى مروزى و سپس بغدادى ، صاحب مذهب ، شكيبا در گرفتارى و سختى ، ياور سنّت ، شيخ جماعت و پيشواى گروه مسلمانان بود . . . . مزنى گفته است : ابوبكر در يوم الردّه ، عمر در يوم السقيفه ، عثمان در يوم الدار « 2 » ، على در روز صفّين و احمد بن حنبل در يوم المحنه [ اسلام را يارى كردند ] . . . . عبداللَّه بن احمد بن حنبل مىگويد : پدرم مرا گفت : از كتابهاى وكيع ، هر كتابى را كه مىخواهى ، برگير ؛ اگر مىخواهى مرا از كلام بپرسى ، [ بپرس ] تا بر اساس اسناد ( حديث مسند ) پاسخت گويم و اگر مىخواهى بر پايهء اسناد پرسش كنى ، [ بگو ] تا از كلام پاسخت گويم . از اسحاق نقل شده است : احمد حجّت خدا در ميان بندگانش است . ابوثور در پاسخ به پرسشى گفت : ابوعبداللَّه ، احمد بن حنبل ، شيخ و پيشواى ما دربارهء اين مسئله اين گونه گفته است . و اينها همه ، اندكى از ستايش پيشوايان مذهب نسبت به احمد است . 9 . ابن حجر عسقلانى : احمد بن حنبل . . . . ابن معين گفته است : كسى را بهتر از احمد نديدم . او هيچ‌گاه با عربيّت خود بر ما فخر نفروخت . قطّان مىگويد : كسى مانند احمد به نزد ما نيامد . همو بار ديگر ، دربارهء احمد

--> ( 1 ) . العبر فى خبر من غبر ، حوادث سال 241 . ( 2 ) . منظور روز كشته شدن عثمان است . ر . ك : تاريخ المدينة المنوّره 4 / 1270 . ( مترجم )