گفت : دانشمندى از دانشمندان اين امّت . احمد بن سنان مىگويد : نديدم كه يزيد بن هارون كسى را مانند احمد بن حنبل ، بزرگ بدارد . عبدالرزّاق نيز گفته است : كسى را فقيه‌تر و پاكدامن‌تر از احمد نديدم . ابوعاصم مىنويسد : احمد امام ماست . عبداللَّه حُزَيبى گفته است : احمد برترين فرد زمان خود بود . عبّاس عنبرى مىگويد : احمد حجّت است . يحيى بن معين گفته است : اگر در نشستى به ستايش او بپردازيم ، نمىتوانيم فضائل او را كاملًا ياد كنيم . عجلى احمد را اين گونه وصف كرده است : ثقه ، دقيق در ثبت و ضبط و نقل حديث ، پاكدامن ، حديث شناسى ژرف ، منبع آثار نبوّت ، صاحب سنّت و خير . ابوثور : احمد شيخ و امام ماست . حجّاج بن شاعر مىگويد : دو ديده‌ام برتر از احمد ابن حنبل ، روحى را در جسد نديده است . احمد دورقى نيز گفته است : هر گاه شنيديد كسى احمد را به بدى ياد مىكند ، او را در مسلمانى ، متّهم بداريد ( در مسلمانىاش شك كنيد ) . ابن ابىحاتم مىنويسد : از پدرم دربارهء احمد پرسيدم ، پاسخ داد : او امام و حجّت است . نسائى احمد را اين گونه وصف كرده است : ثقه ، امين ، يكى از پيشوايان . ابن ماكولا گفته است : احمد داناترين مردم به مذاهب صحابه و تابعان بود . خليلى مىگويد : احمد فقيه‌ترين فرد مردم عصر خود و پاكدامن‌ترين آنها و جز در موارد ناچارى ، خود دارترين ايشان از بدگويى در حقّ محدّثان بود . ابن حبّان در « الثقات » دربارهء احمد نوشته است : او حافظ ، متقن و فقيه بود . سليمان بن حرب در پاسخ مردى كه مسأله‌اى را از احمد پرسيده بود ، گفت : بىگمان ، او پيشواست . ابن سعد نيز دربارهء ابن حنبل گفته است : ثقه ، ثَبَت ( دقيق در ثبت و ضبط و نقل حديث ) ، صدوق ، كثير الحديث . « 1 » 10 . خطيب تبريزى : احمد در فقه و حديث و زهد و ورع و عبادت ، پيشوا بود و

--> ( 1 ) . تهذيب التهذيب 1 / 72 .