توجّه و جايگاه بحث و تأمل علمى انديشمندان شد . ولى تفاوت و تناقض فكرى ميان اين حوزه‌هاى علمى باعث شد تا درگيرىها و كشمكش‌هاى اعتقادى در مؤلّفات و مناظرات به وجود آيد و از آن زمان تا به امروز نقد ، ردّ و بررسىها پشت سر يكديگر پديد آمده است . اكنون به بررسى و شناخت مختصرى از آن حوزه‌ها و بعضى از اين كتاب‌ها مىپردازيم . 1 . حوزهء علمى محقق طوسى در عراق در كشور عراق ، محقق بزرگوار شيخ نصيرالدين طوسى متوفاى 672 ، مدرسه‌اى را پديد آورد كه شاگردانى بزرگ و مشهور را پرورش داد . مانند شيخ حسن بن مطهر حلّى معروف به علامهء حلى متوفاى 726 و بزرگانى ديگر از علماى شيعهء دوازده امامى كه هر يك از ايشان دوران پرظهورى را در ترويج و پخش حقايق مذهب تشيع در سراسر عالم داشته‌اند . كتاب تجريد الاعتقاد يا تجريد الكلام تأليف محقق نصيرالدين طوسى از مشهورترين كتاب‌هاى كلامى است . امتياز اين كتاب در ميان كتاب‌هاى اعتقادى شيعه ، تركيب و نظم با دقت ، استحكام و خلاصه بودن است . از اين رو علماى شيعه و سنّى به نوشتن شرح و تعليقه بر اين كتاب اهتمام خاصى ورزيده‌اند ؛ اول كسى كه به نگارشِ شرح و توضيح اين كتاب پرداخت شاگردش علامهء حلى بود . در كشف الظنون مىنويسد : كتاب تجريد الكلام ، نوشتهء علامهء محقق ، نصيرالدين ابوجعفر محمّد فرزند محمّد طوسى متوفاى 672 است . آن كتاب مشهور است ، بزرگانى با نقد و بررسى به آن كتاب توجه نموده‌اند ، و شروح و حواشى فراوانى بر آن نوشته شده است . اول كسى كه به شرح آن كتاب پرداخت : جمال الدين حسن بن يوسف بن مطهر حلّى بزرگ شيعه ، متوفاى 726 است . شمس الدين محمود بن عبدالرحمان بن احمد اصفهانى متوفاى 746 . . . نيز بر