فصل دوم بعض از اهل معرفت گويد كه « طهور يا با آب است ، كه سرّ حياتى است ، كه آن اصل علم است براى مشاهدهء حىّ قيوم تعالى ؛ قالَ تَعَالى : وَ أَنْزَلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً طَهُوراً لِنُحْيِيَ بِهِ ، « 1 » وَ قالَ جَلَّ وَ عَلا : وَ يُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ ؛ « 2 » و يا خاك ، كه آن اصل نشئهء انسان است ؛ قالَ عَزَّ مِنْ قائِلٍ : مِنْها خَلَقْناكُمْ ، « 3 » وَ قالَ جَلَّ وَ عَلا : فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيداً طَيِّباً ؛ * « 4 » و اين براى آن است كه تفكر كنى در ذات خود ، و معرفت پيدا كنى كه كى تو را ايجاد فرموده و از چه آفريده و براى چه ايجاد كرده ؛ پس خاضع او شوى و تكبر را از سر بگذارى ، زيرا كه خاك اصل در ذلت و مسكنت است . » انتهى . « 5 » نويسنده گويد : اصل آبْ رحمت اطلاقى وجود است ؛ قال تعالى : وَ جَعَلْنا مِنَ الْماءِ كُلَّ شَيْءٍ حَيٍّ . « 6 » وَ عَنِ الصّادِقِ عَلَيْهِ السَّلام : تَقَدَّمْ الَى الْماءِ تَقَدُّمَكَ الى رَحْمَةِ اللَّه ؛ « 7 » و آن اصل تجلى ذاتى است بىتعلق به مرآت و تعين در مجالى آيات . پس ، سالك إلى اللَّه اگر يافت طريقى به تجلى فيض اطلاقى و مشاهدهء جمال بىتحديد به مثال ، به آن تجلى تطهير مقادم وجود خود كند براى وصول به بساط قرب ؛ چنانچه رسول خدا صلى اللَّه عليه و آله در وضوء معراج

--> ( 1 ) - « و از آسمان آبى پاك‌كننده فروفرستاديم تا بدان زنده كنيم . . . » ( فرقان / 49 ) ( 2 ) - « و بر شما از آسمان آبى فرود مىآورد تا بدان تطهيرتان كند و پليدى شيطان را از شما بزدايد . » ( انفال / 11 ) ( 3 ) - « از آن ( خاك ) آفريديمتان . » ( طه / 55 ) ( 4 ) - « . . . پس اگر آب نيافتيد بر خاك پاك تيمّم كنيد . » ( نساء / 43 و مائده / 6 ) ( 5 ) - اسرار العبادات و حقيقة الصّلاة ، قاضى سعيد قمى ، ص 16 . ( 6 ) - « و از آب هر چيز زنده‌اى را آفريديم » ( انبياء / 30 ) ( 7 ) - « به آب نزديك شو همانند آنكه به رحمت خدا نزديك مىشوى . » مصباح الشّريعة ، باب 10 . بحار الأنوار ، ج 77 ، ص 339 ، « كتاب الطّهارة » ، « ابواب الوضوء » ، باب 6 ، حديث 16 .