عصمت و پناه تو نباشد ، ما در شقاوت خود تا ازل باقى هستيم و راه نجاتى نداريم . بارالها ، ما چه هستيم ؛ داود نبى ( ع ) عرض كرد كه اگر عصمت تو نباشد ، عصيان تو را خواهم كرد ! وصل : در حديث است كه : لَمّا نَزَلَ قَوْلُهُ سُبْحانَهُ : « سَبِّحِ اسْمَ رَبِّكَ الْأَعْلَى » قالَ رَسُولُ اللَّه صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَ آلِهِ : اجْعَلُوها في سُجُودِكُمْ . « 1 » و در حديث كافى است كه : « اوّلْ اسمى را كه حق تعالى براى خود اتخاذ فرمود « العلىّ » و « العظيم » بود . » و شايد اين ، علوّ ذاتى ، كه در حضرت اسماى ذاتيّه در مقام احديّت پيش خُلّص اهل معرفت است ، باشد . و تسبيح در اين مقام عبارت است از تنزيه حق از كثرات اسمائيه . و مقام ربوبيت عبارت است از ربوبيت به فيض اقدس كه شيخ كبير اشارهء به آن نموده آنجا كه فرمايد : وَ الْقابِلُ مِنْ فَيْضِهِ الْأَقْدَس . « 2 » پس ، حاصل ذكر سجود در مذاق اوليا ، تسبيح از كثرت واحديّت و توجّه به ربوبيت ذاتيه كه حاصل تجلى به فيض اقدس است و پناه به اسم « الاول العلي الاعلى » ؛ و تحميد و تسبيح و توصيف تمام به لسان ذات در حضرت احديّت به كسر آينه و مرآت واقع شود . و طمأنينه در اين مقام تمكين اين حضرت است ؛ چنانچه رفع رأس نيز تمكين و انس تجلّيات ديگر است . و در سجده به ارضْ اشاره به حال تحقيق و مقام تحقق به جمع بين ظاهر و باطن و اول و آخر است - لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ . 14 وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ . 60 هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ . 61 و به سجدهء بر ترابْ تمام شد دايرهء كمال انسانى . و تمكين اين مقامْ تمام كمال انسان كامل است ، و آن

--> ( 1 ) - « هنگامى كه كلام الهى سبّح اسم ربّك الاعلى [ اعلى / 1 ] نازل گشت ، رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله فرمود : " آن را در سجودتان قرار دهيد " . » - پاورقى شمارهء 180 . ( 2 ) - اين جمله از محيى الدّين عربى است . متن سخن او در فصوص الحكم ( فصّ آدمى ) چنين است : و قد كان الحقّ أوجد العالم كلّه وجود شبح مسوى لا روح فيه ، فكان كمرآة غر مجلوّة . و من شأن الحكم الالهى انّه ما سوّى محلًا الا و لا بد ان يقبل روحا الهيّا عبّر عنه بالنّفخ فيه ؛ و ما هوَ الّا حصول الاستعداد من تلك الصّورة المسواة لقبول الفيض التّجلّى الدائم الذى لم يزل و لا يزال و ما بقى الّا قابل ، و القابل لا يكون الّا من فيضه الاقدس .