ديگر طلبكاران كه تقاص ننموده‌اند ، حق تقدم دارد ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ تقاص در صورتى صحيح است كه مديون ، متمكن از ادا بوده و نپردازد ؛ ولى اگر مديون قدرت بر ادا نداشته باشد و طلبكار قهراً از اموال او بردارد ، تقاص صحيح نيست ؛ و مالى را كه قهراً گرفته ، در آن حقى ندارد ، مگر آنكه آنچه را كه گرفته عين مال خودش باشد كه به او نقل داده بود ، كه در اين صورت با فسخ نقل سابق ، مىتواند عين مال خودش را بگيرد ، و الله العالم . ( 1270 ) دوران تحصيل ، در بين خود پولى را براى خريد روى هم مىگذاشتيم ، من كه مسئول اين كار بوده‌ام ناآگاهانه مقدارى از آن را برداشته‌ام ، اكنون آنان را نمىبينم ، اين دَين خود را چگونه ادا نمايم ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ نسبت به مقدارى كه يقين داريد از آنها برداشته‌ايد ، اگر آنها را مىشناسيد ، از آنها حلاليت بگيريد ؛ و اگر نمىشناسيد ، از طرف آنهايى كه نمىشناسيد به فقير صدقه بدهيد و لو تدريجاً ، و الله العالم . ( 1271 ) اگر كسى مبلغى را به ديگرى بدهد تا با آن كار نمايد و بدون ذكر احكام چند در صد ، بعداً پول‌گيرنده اضافه بر آن مبلغ پولى را بدهد ، با توجه به اينكه قصدشان از عدم ذكر درصد براى فرار از ربا است ، آيا جايز است يا خير ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ اگر براى خود حق قائل نباشد به طورى كه اگر نداد مطالبه نكند و او هم به عنوان بخشش بدهد ، مانعى ندارد ، و الله العالم . ( 1272 ) حواله كردن پول كشورى به كمتر يا بيشتر از آن به كشور ديگرى چه حكمى دارد ؟ [ جواب ] باسمه تعالى ؛ حواله كردن پول اگر به مبادله باشد به اينكه پول كشورى را به پول كشور ديگر مبادله كنند و شرط كنند كه آن را در كشور ديگر بدهند ، مانعى ندارد ، چه به زيادتر و كمتر باشد يا به تساوى ؛ و چنانچه به قرض باشد به اينكه حواله‌كننده ، پول را قرض بدهد و از مقترض بخواهد كه آن را در