اين امور ، اسرارى است كه عقول افراد عادى به پايان آن نمىرسد و از درك تفاصيل آن عاجز مىشود . اين نكته هم ناگفته نماند : غرض از اين تحقيق ، اين نيست كه تمام افعال و كارهاى الهى توسط وسايط انجام مىشود و وسايط به اختيار خود و به امر خدا ، آنها را انجام مىدهند ؛ بلكه غرض اين است كه خداوند متعال با وسايط شاعره و مختاره هم افعالى را انجام مىدهد كه خود ، عالم به مصالح و موارد آن است . و حاصل اين است كه : توسّل به ملائكه ، مانند اينكه گفته شود : « مَلآئِكَةُ رَبّي ! ارْفَقُوا بِي » ؛ « اى ملائكه پروردگار من ! با من مدارا كنيد » . و به ائمه عليهم السلام در اين نظامى كه اجمالى از آن بيان شد و از دايره قضا و قدر حقّ خارج نيست ، شرك نمىباشد و هر شأنى از اين شؤون كه بر حسب دليل معتبر براى ايشان ثابت شود ، معقول و در مسير عقايد محكم و متقن و منطق توحيدى مقبول است و آنچه شرك است ، اين است كه كسى يا چيزى بالذّات در عرض خدا و فاعل افعال خدا و خالق و يا مستقل در افعال و ادارهء خود يا خلق شمرده شود ، اين‌گونه معانى شرك است ، هرچند گفته شود : خدا اين قدرت را به عبد داده و او را مستقل قرار داده و خود كناره گيرى كرده است ، چنان‌كه در طىّ مطالب گذشته به تفصيل توضيح داده شد . امّا اگر كسى باذن اللَّه و به قضا و قدر او ، عامل ارادة اللَّه و به حول و قوه و مشيت او ، فعلى را كه به او مستند مىشود ، انجام دهد و اگر فعلى كه ممكن است بلاواسطه از خدا صادر شود ، به واسطه غيرى از بشر يا فرشته ، به اذن خدا و امر خدا صدور يابد ، مانند شفاى بيماران به اذن اللَّه يا احياى اموات يا خبر از غيوب يا قبض ارواح ، منافات با توحيد ندارد و عين سَرَيان مشيّت اللَّه و جريان و نفوذ ارادة