عوالم مختلف و ظهور انوارشان ، حاكى از كمالات وجودى ايشان است و هرچند سرّ اختصاص آنها را به اين عنايت‌ها - كما هو حقّه - درك نكنيم ، ولى اختصاص آنها به مقامات و درجات و كمالات و مناصب رفيع و علوم غيبى و قدرت تصرّف در كاينات و اطاعت و فرمانبرى مخلوقات از آنها ، امرى مسلّم و واقع شده است و محل استبعاد نيست . در حالى كه ما در عصر خود ديده‌ايم ، برخى از اهل عبادت و تقوا را كه با خواندن قرآن مجيد و دعا و كشيدن دست بر محل درد ، درد را آرام مىكردند ، از ذوات مقدّس محمّد و آل محمّد عليهم السلام كه نخبهء كاينات و علّت غايى مخلوقات مىباشند ، مراتب و مقاماتى كه خدا به آنها اعطا كرده است ، استبعاد ندارد و در عين حال با « إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى إِلَيَّ » منافات ندارد و لازمهء اين كمالات « بشر برتر » بودن است ، نه برتر از بشر بودن و غير بشر بودن ، تا غلوّ محسوب شود . و آخرين نكته‌اى كه در اين قسمت متذكّر مىشويم اين است كه اعتقاد به اينكه نبىّ و ولىّ پاره‌اى از خصائص ملائكه را دارند ، غلو نيست ؛ « 1 » زيرا پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ائمه عليهم السلام از ملائكه افضل هستند و بلكه ساير انبيا نيز از ملائكه افضلند . چنان‌كه خواجه نصير طوسى در تجريد فرموده است : « وَالْأَنْبِيآءُ أَفْضَلٌ لِوُجُودِ الْمُضآدّ » بلى ، چون بشر بودن انبيا و ائمه عليهم السلام از ضروريات است ، انكار بشر بودن ايشان چون انكار ضرورى دين است ، كفر مىباشد و امّا غلوى كه در كتب فقه و كلام از آن بحث شده و قائل به آن كافر و نجس شمرده شده اين است كه پيغمبر اكرم و ائمه

--> ( 1 ) . هرچند با اعتراف به اينكه خصوصيتى از خصايص ملائكه است ، براى غير ملائكه به غيرخرق عادت و اعجاز ، قابل اثبات نباشد ، ولى به هر حال اين اعتقاد غلوى نيست كه در فقه ، حكم به كفر قائل آن مىشود ، مگر آنكه چنان‌كه اشاره كرديم ، به انكار ضرورى دين برگشت دين برگشت كند .