استعدادات و امكانات در اين دنيا محرومند و در سختى و زحمت زندگى مىنمايند ، يا به عكس ، واجد بعض نعمتها و استعداد سرشارند كه مقدمات آن از عالم رحم و هنگام انعقاد نطفه و بلكه پيشتر و پيشتر در انعقاد نطفه پدر وجدّ فراهم مىشود ، محتمل است در تفسير حديث گفته شود كه : شقاوت عبارت است از : مناسب نبودن شرايط ، احوال و اوضاع براى زندگى مطلوب . و سعادت عبارت است از : مناسب بودن شرايط و اوضاع براى زندگى آرام و مطلوب . تحقيق اين است كه : سعادت و شقاوت مقول به تشكيك و داراى مراتب متفاوت و شدت و ضعف دارند . چنان كه به حسب مكتبها ، برداشتها ، ذوقها و عرفهاى مختلف نيز مصاديق آن مختلف بلكه مورد نفى و اثبات واقع شده است . ممكن است چيزى را شخصى يا جامعه يا مكتب و عرفى سعادت بشمارد ولى شخص ديگر يا جامعه ، عرف و مكتب ديگرى آن را شقاوت بشمارد . و گاهى هم از جهت جهل به عواقب امور ، يك نفر را شقى و يك نفر را سعيد مىشناسند در حالى كه به حكم اين آيه ذيل مسأله به عكس باشد . « عَسى انْ تَكرَهُوا شَيئاً وَ هُوَ خَيرٌ لَكُم وَ عَسى انْ تُحِبُّوا شَيئاً وَهُوَ شَرُّ لَكُمْ » « 1 » .

--> ( 1 ) - « چه بسيار شود كه چيزى را شما ناگوار شماريد ولى به حقيقت خير و صلاح شما در آن بوده و چه بسيار شود كه دوستدار چيزى هستيد و در واقع شر و فساد شما در آن است » ( سورهء بقره ، آيه 216 ) .