الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني

89

الهيات در نهج البلاغه (فارسى)

تنظيمات و ترتيبات ، و دقيق‌ترين صنعتها بدون صانع عليم و با اراده پيدا شده است . با اين مثال ، غلط بودن اين انديشه را در نظر بگيريد : اگر سوزنى را در ديوارى يا جايگاه معيّنى مشاهده كنيم و در سوراخ آن ، سوزن ديگرى را ببينيم و به ما بگويند مردى سوراخ سوزن اوّل را هدف قرار داده و از فاصلهء دو مترى سوزن را به سوى هدف انداخته و به آن اصابت كرده است ، از مهارت آن مرد تعجّب مىكنيم . حال اگر بگويند كسى كه اين سوزن را افكنده ، كودك غيرمميّز دو سه ساله‌اى بوده است تعجّب ما زيادتر مىشود . امّا اگر بگويند اين كودك از فاصلهء بيست مترى يازده سوزن ديگر را يكى پس از ديگرى انداخت به‌طورى كه سوزن سوم در سوراخ سوزن دوم و سوزن چهارم در سوراخ سوزن سوم قرار گرفت و همين طور تا سوزن دوازدهم ، نمىپذيريم و باور نمىكنيم و مىگوييم خيلى دشوار است كه كسى اين مطلب را تصديق كند . و تعجّب و انكار عقل زمانى زيادتر مىشود كه بگويند كودكى كه اين عمل را انجام داده كور بوده است . اگر دوازده سوزن را بيشتر فرض كنيم و از صد و هزار و صدهزار و صدميليون و بيشتر بالاتر برويم ، حكم به محال بودن اين تصادف مىدهيم در حالى كه اگر آن را به يك نفر تيرانداز بسيار ماهر نسبت بدهند ، قبول مىكنيم . در اينجا ، هم حساب كثرت احتمالات مرتبط به يكديگر ، هم چگونگى جريانى كه واقع شده است و هم سنجيدن نسبت احتمال وقوع هر سوزن در سوراخ سوزن ديگر با احتمالات ديگر ، همه قابل ملاحظه است و مطلب را يقينىتر مىسازد . مثالى ديگر كه بطلان مصادفه و نفى وقوع آن را روشن مىسازد ، اين است : چاپخانه‌اى را فرض كنيد كه داراى يك ميليون حروف چاپى است و