الشيخ لطف الله الصافي الگلپايگاني
298
الهيات در نهج البلاغه (فارسى)
( يعنى از همهء اوضاع و احوال و سرنوشت آنها از آغاز تا پايان آگاه است ) . در خطبهء 90 معروف به « خطبهء اشباح » كه بيشتر مطالب آن بر علم خدا دلالت دارد ، مىفرمايد : عالِمُ السِّرِّ مِن ضَمائِرِ المُضمِرينَ ، وَ نَجوَى المُتَخافِتينَ ، وَ خَواطِرِ رَجمِ الظُّنونِ ، وَ عُقَدِ عَزيماتِ اليَقينِ ، وَ مَسارِقِ إيماضِ الجُفونِ ، وَ ما ضَمِنَتهُ أَكنانُ القُلوبِ ، وَ غَياباتُ الغُيوبِ ، وَ ما أَصغَت لِاستِراقِه مَصائِخُ الأَسماعِ ، وَ مَصائِفِ الذَّرِّ ، وَ مَشاتِى الهَوامِّ ، وَ رَجعِ الحَنينِ مِنَ المُولَهاتِ ، وَ هَمسِ الأَقدامِ ، و . . . . خدا عالِم است به سرّ ضمير مردم ، و نجواى رازگويندگان ، و خاطرههايى كه به رجم و انداختن گمانها پديد مىآيد ، و آنچه در دل منعقد مىشود از تصميمات و عزمهاى يقينى ، و از دزديهاى چشمها ، و از آنچه مخفيگاه دلها در بر گرفته ، و از پنهانيهاى پنهانيها ، و از آنچه گوشها با استراق سمع و به نهان شنيدن مىشنوند ، و از جاهاى تابستانى مورچگان ، و از مكانهاى زمستانى گزندگان ، و از آواز و آه مادران جدا شده از فرزندان ، و از صداى آهستهء قدمها ، و . . . . در خطبهء 162 مىفرمايد : وَ لا يَخفى عَلَيهِ مِن عِبادِه شُخوصُ لَحظَةٍ ، وَ لا كُرورُ لَفظَةٍ ، وَ لَاازدِلافُ رَبوَةٍ ، وَ لَاانبِساطُ خَطوَةٍ في لَيلٍ داجٍ . پنهان نمىمانَد بر او از بندگانش مدّ بصرى ، و نه مكرّر لفظى ، و نه بالا رفتن بر موضع بلندى ، و نه گشودن قدمى در شب تاريك . و در ادامهء همين خطبه مىفرمايد : عِلمُهُ بِالأَمواتِ الماضينَ كَعِلمِه بِالأَحياءِ الباقينَ ، وَ عِلمُهُ بِما فِي