يَومٍ هُوَ فى شَأنٍ » « 1 » و « قالَتِ اليَهودُ يَدُ اللَّهِ مَغلولَةٌ غُلَّت أَيديهِم وَ لُعِنوا بِما قالوا بَل يَداهُ مَبسوطَتانِ » « 2 » مخالفت دارد و هم توحيد مُجَبِّره يا جبر آنها با ضرورت عقل و فلسفهء تشريع و بعث رسل و صدها آيهء قرآن . رأى منطقى و نظر صحيح و بيانى كه از آن بهتر در اين بحث گفته نشده ، همان فرمايش اهل بيت عصمت و طهارت عليهم السلام است : « لا جبر و لا تفويض بل امر بين امرين و منزلة بين منزلتين » ، كه بنا بر آن ، هم انسان فاعل است و هم ارادهء خدا و قضا و قَدَر او در كار است ، و خدا « 3 » معزول از شؤون ربوبى و الوهيّت و سيطرهء بر كائنات نيست . همچنين به نظر مىرسد كه « امر بين امرين » معنايى است كه هر كس در حدود معرفت خود آن را درك مىكند و مىفهمد كه عالم غيب و شهادت به هم ارتباط دارند ، بدين معنا كه تدبيرات عبد و سعى و كوشش او به طور مطلق به نتيجه نمىرسد ولى در عين حال همين سعى و كوشش او نيز در امور مؤثّر است و اگر اختيار نكند ، عمل از او صادر نمىشود . پس هم در آنچه با وجود سعى و كوشش عبد براى وقوع آن واقع نمىشود و هم در آنچه به سعى و اختيار او واقع مىشود ، امر بين امرين ظاهر است و خدا در هر كارى و هر عملى ديده مىشود هرچند به‌اختيار از انسان صادر شود ، و خدا غايب از هيچ امرى از امور كائنات نيست خواه افعال قهريّه باشد خواه افعال اختياريّه . از بعضى بيانات مولى عليه السلام مستفاد مىگردد امورى كه تحت قدرت عبد شمرده مىشود دو نوع است : در بعضى امور دست نيافتن و نرسيدن عبد به

--> ( 1 ) . رحمن ( 55 ) آيهء 29 . ( 2 ) . مائده ( 5 ) آيهء 64 . ( 3 ) . در معنى « امر بين امرين » ، علماى بزرگ و محقّقان ، وجوه مختلف فرموده‌اند كه از بيان آنها دراينجا چون موجب تطويل بود صرف‌نظر شد ، جويندگان به كتب مفصّل رجوع نمايند .