خضوع‌كننده او را خدا يا واجد يكى از اوصاف ذكرشده بداند و يا بخواهد به خود آن كس يا ديگران چنين وانمايد ، اين عبادت است . پس اگر در برابر خدا - عزّ اسمه و عظم شأنه - واقع شود ، عبادت خداست و اگر در برابر غير او صورت گيرد ، شرك و پرستش غيرخداست . ممكن است با مراجعه به عرف و صورتهاى پرستش ملل و امم معبودهاى باطل و معبود حقّ يگانه را ، اين گونه استظهار كرد كه آنچه بالذّات پرستش و عبادت است ، عمل و كارى است كه حكمت و فلسفهء اصل آن با خصوصيات اجزاء و شرايط آن غير قابل درك و بر نوع نامعلوم بوده و فقط نشانهء كامل خضوع و تعبّد محض و تسليم مطلق و بىقيد و شرط در برابر غير باشد ، مثل نماز و روزه و حج . لذا يكى از عالىترين مظاهر تعبّد و تسليم مطلق ، اقدام حضرت ابراهيم عليه السلام به ذبح فرزندش اسماعيل است كه هر دو فقط به‌عنوان تسليم و اينكه خدا مالك رقبهء هر شخص و يگانه صاحب‌اختيار حقيقى است ، از اين تكليف بزرگ استقبال كردند . پس هر عملى كه نشانهء تعبّد و تسليم محض نسبت به غير و حاكى از اين باشد كه اعتقاد و تعبّد و تسليم محض بودن ، براى او و در برابر او سزاوار مىباشد ، عبادت است . لذا در قربانى حج هرچه قربانى گرانبهاتر باشد فضيلت آن بيشتر است ، چون تعبّد و تسليم در آن ظاهرتر است . سعى بين صفا و مروه اگر به قصد خضوع در برابر كوه باشد ، شرك است و اگر به‌عنوان تعظيم شعائراللَّه و جهت تقرّب به خدا انجام بگيرد ، با اينكه از احترام كوه و تقديس و تعظيم آن منفك نمىباشد ، شرك نيست و عين توحيد عبادت است . از اين تعريفات و بيانات دقيق معلوم مىشود كه احترام و تعظيم خانهء كعبهء معظّمه ، و استلام حجرالاسود ، و احترام به صفا و مروه با سعى بين