و نادانىها و سياست‌هاى جبار و ضد اسلامى كه به نام اسلام معرفى مىشد ، شهيد شدند كه كتاب « شهداء الفضيلة » « 1 » را مىتوانيد به عنوان نمونه ملاحظه فرماييد . اگر نگوييم همه ، مىتوانيم بگوييم اكثر آنها علماى شيعه ، صاحب فضائل ممتاز معنوى و اخلاقى و در زهد و تقوا كم‌نظير بوده‌اند . بعد از اين مقدمه ، به تاريخ حوزه‌هاى شيعه و سوابق و محل آنها مىپردازيم : [ تاريخ حوزه‌هاى شيعه ] چنان كه بيان گرديد اولين حوزه‌اى كه در اسلام تأسيس شد ، حوزهء مكهء معظمه و دومين حوزه ، مدينهء طيبه بود كه بر اساس مداركى كه در دست داريم اين دو حوزه را بايد سابقه و بنياد حوزه‌هاى شيعى بشماريم ، هرچند كه به يك حساب ، تمام حوزه‌هاى عالم اسلام به اين دو حوزه برمىگردند و از آنها مايه مىگيرند و فروغ آن دو حوزه به شمار مىآيند . و اين دو حوزه مبدأ هزاران حوزه‌اى است كه در يمن ، حجاز ، عراق ، شام ، مصر و ساير كشورهاى آفريقا ، اندلس ، اسپانيا ، ايران ، ماوراء النهر ، تركستان ، تركيه ، قفقاز ، هند ، پاكستان ، بنگلادش ، اندونزى ، چين ، مالزى ، افغانستان و ديگر كشورها گشايش يافتند . اما رابطهء حوزه‌هاى تشيع با اين دو حوزه ، مانند تنهء درخت با ريشهء آن است و در واقع حوزه‌هاى شيعى ، به ويژه در عصر ائمهء طاهرين عليهم السلام امتداد واقعى آن دو حوزه مىباشند . حوزه‌هاى شيعى توانستند اصالت آن دو حوزه را حفظ و اسلام را از تحريف ، تغيير و از دستبرد زمامداران جبار نجات دهند . بعد از رحلت پيامبر اعظم اسلام صلى الله عليه وآله حوزهء مدينه به مركزيت خود باقى ماند واگرچه تنى چند از صحابه نيز با روايت يك سلسله احاديث ، خود را وارد اين حوزه

--> ( 1 ) . يكى از آثار علامه شيخ عبدالحسين امينى است كه با عنوان « شهيدان راه فضيلت » به فارسى ترجمه شده و زندگينامه 130 شهيد عالم شيعه از قرن 4 تا 14 هجرى است و مستدركى نيز دارد كه در گنجينه شهاب ، دفتر چهارم ، 159 به بعد آمده است . اين اثر در مقام رد شبهه موسى جار الله وهابى كه گفته بود شيعه شهيدى در راه اسلام نداده است ، نگاشته شد .