پرسش دوم تاريخ و سابقهء حوزه‌هاى علمى شيعه و نام و محل حوزه‌ها را بيان فرماييد . پاسخ : به طور مقدمه عرض مىشود كه بايد به اين موضوع توجه داشت كه تنها فرقه از فرق مسلمين كه يك فرقهء مستحدث نيست ، « فرق شيعه » « 1 » مىباشد كه فرقهء اصل و اصيل و پيروان كتاب و سنت و گروندگان متعهد اسلام مىباشند . [ پيدايش تشيع ] اين اسم از زمان پيغمبر صلى الله عليه وآله بر پيروان على عليه السلام كه زندگى ، رفتار ، گفتار و همه احوالاتش تجسم روح اسلام و معرّف واقعيت اسلام ، و وجودش امتداد هدايت پيغمبر و بعد از پيغمبر اولين اسلام شناس بود ، اطلاق شد « 2 » تا مسلمانان راه اسلام را بشناسند و در بيراهه نيفتند . اين عنوان « شيعه » بر پيروان متعهد و ملتزم عليعليه‌السلام ، مانند ابوذر ، مقداد ، سلمان و عمار از همان عصر اول اطلاق شد و فرقه‌هاى ديگر بعدها به وجود آمدند و بعد از آن فرقه‌ها ، فرقهء شيعه نيز طبعاً يك فرقهء مشخص شد . و تمام تشخص و امتياز آن از ساير فرق اين است كه : اگر تمام اصحاب و مسلمانان در يك مسئله ، نظر و رأيى بدهند و عليعليه‌السلام رأى ديگرى بدهد ، شيعه همان رأى عليعليه‌السلام را مىپذيرد و تنها آن را حق مىداند و دربارهء سايرامامان نيز همين عقيده را دارد . و اين عقيده‌اى است‌كه اصالت و صحّت آن با توجه به احاديث متواتر ، ثابت و مسلّم است كه در اينجا فرصت

--> ( 1 ) . شيعه در اين كتاب ، بر پيروان متعهد و معتقدان ملتزم به امامت بلافصل حضرت على عليه السلام و امامت يازده فرزندش صدق مىكند كه در زمان حيات رسول اعظم صلى الله عليه و آله و پس از آن با اين عنوان شناخته مىشدند . ( 2 ) . نيز نك : حاضر العالم الاسلامى ؛ ج 1 ، ص 188 ؛ تاريخ ابن خلدون ، ج 3 ، ص 234 ؛ خطط الشام ، ج 5 ، ص 251 ؛ النظم الاسلامية دكتر صبحى صالح ، ص 92 ؛ روح التشيع ، ص 20 سخن محمد عبدالله عنان .