5 خارِجٌ عَنِ الْحَدَّينِ حَدِّ الْابْطالِ وَ حَدِّ التَّشْبيهِ و ذات او خارج از دو حد ابطال و تشبيه است . در شرح و تفسير اين جمله‌ى بزرگ و پر معنا تذكر اين نكته لازم است كه از رواياتى كه از حضرت جواد عليه السلام روايت شده استفاده مىشود كه توصيف بارى تعالى به « خارج عن الحدين حد الابطال و حدّ التشبيه » توصيف ذات بارى جلّ شأنه به اين وصف است ؛ يعنى ذات او خارج از اين دو حد است . « 1 »

--> ( 1 ) . مخفي نماند كه در نسخه اي كه طبع شده ابتدا بحث در اين جمله را به ابطال و تشبيه در صفات مربوط شمرده و اظهار نموده ايم كه با توجه به اين روايات معلوم مي شود بحث مربوط به ذات است اما چون اصل آن مطلب نيز في حدّ نفسه صحيح است و با كلّ بحث هم بي ارتباط نيست و جمله‌ى « خارج عن الحدّين . . . » به اطلاق بحث از صفات را نيز شامل مي شود آن بيان را در اينجا به عنوان پاورقي مي آوريم : خارج عن الحدين . . . يعني خدا از دو حد خارج است يعني محدود به اين دو حد و معروف به اين دو تعريف نيست . اول حد ابطال كه از فرط پرهيز از قول به تركيب يا اثبات صفت بر او - عز اسمه - بالمرّه صفات ثبوتيه را از او نفي نمايد ، و ذات باري تعالي را العياذبالله ، فاقد صفاتي مثل علم و قدرت بشمارد . دوم حد تشبيه كه خدا را در صفاتش تشبيه به خلق نمايد و علم ، قدرت و بعضي صفات ديگر را مثل ديگران غير ذات او بداند ، بلكه در اينجا هم به امر بين امرين قائل باشد و صفات باري تعالي را عين ذات او بداند و غير او نداند . نه اين صفات را از او نفي نمايد كه مخالف با ضرورت عقل و شرع است و نه صفات او را تشبيه به خلق كند و زايد بر ذات او بداند ؛ چنان كه ذات او را نيز به چيزي نمي توان تشبيه نمود حقيقت صفات او را كه عين ذات او است ، مثل ذات او منزه از شناخت است . ما مي دانيم كه علم او زايد بر ذات او نيست و مثل علم مخلوق نيست چنان كه مي دانيم او به همه چيز عالم و دانا است .