و گمراه شد ، معذور نخواهد بود و چنان كه مى دانيم بسيارى از مباحثى كه در فلسفه و كلام و آنچه اصطلاحاً به آن عرفان مى گويند مربوط به الهيات به بحث گذارده مىشود ، از اين نوع است . و خلاصه اينكه در اين مسائل ، مرجع مصون از اشتباه و مورد اعتماد ، شرع است ، و آنان كه اين مباحث را از طرق ديگر تحصيل نموده و چه بسا كتاب و سنت را بر آنچه از اين مباحث استنتاج مى كنند حمل يا تأويل مى نمايند ، راه خطرناكى را مى روند و بى همراهى خضر شريعت و ارشاد كتاب و سنت ، ظلماتى را طى مى كنند كه سير در آن جز تحير ، سرگردانى ، شك و ترديد عاقبتى ندارد . قطع اين مرحله بى همرهى خضر مكن * ظلمات است بترس از خطر گ - مراهى در اين مباحثى كه تفكر و غور عقلى در آنها مجاز است و بايد از طريق عقل استكشاف شود ، موردى كه دلالت قطعى قرآن كريم يا سنت قطعى الصدور و الدلاله با آن در تعارض باشد پيدا نمى شود و اگر بر فرض موردى يافت شود ، دريافت قطعى عقلى در اين مباحث قرينه‌ى قطعيه‌ى عقليه بر عدم اراده‌ى ظاهر كلام است ، به طبع اين حكم عقلى ، قرينه بر مجاز مىشود و قاعده‌ى « اذا تعذرت الحقيقة فأقرب المجازات متعين » حاكم خواهد شد ؛ اما در غير اين مباحث ، اگر استنتاج عقلى با دلالت كتاب و سنت در تعارض قرار گرفت و شخص به اشتباه افتاد ، چون مكلف به ورود در آن مبحث نبوده و بلكه از بحث آن ممنوع شده ، معذور نيست . به طور مثال ما از بسيار ازآيات قرآن مجيد و احاديث شريفه‌ى صحيحه