السيد محمد صادق الروحاني (مترجم: صادقى)

55

جبر و اختيار (فارسى)

وجه ايجاد كسى كه امور هلاكت كنندهء انسان از او به وجود خواهد آمد . حاصل اين سخن آنگونه كه برخى محققان « 1 » بيان داشته اند پس از بررسى چند مقدمه آشكار مى گردد : مقدمه اول : هر ماهيتى از ماهيات در حد ذاتش ، حدّ معينى دارد . به گونه اى كه اگر بر آن افزوده يا از آن كاسته شود از آنكه آن ماهيت است ، خارج مىشود . مثلًا : ماهيت درخت جوهرى ممتد و رشد كننده است . حال اگر احساس بر آن افزوده شود ، حيوان و اگر رشد آن كاسته شود تبديل به جماد مى گردد . مقدمه دوم : ماهيت اشياء نوعى وجود در علم ازلى پروردگار به تبع علم به وجودها دارند . مقدمه سوم : آنچه به اصالت جعل شده وجود است و ماهيت به تبع و عرض جعل شده است . و يافتن ذات و ذاتيات و لوازم ماهيت توسط آن نيازى به جعل و اثربخشى ندارد وجعل ميان شيى و خود و همچنين ميان شيىء و لوازمش معقول نيست . مقدمه چهارم : هر ممكنى كه بر ممتنع بالذات متوقف نيست ، وجودش واجب است . زيرا از سوى مبدأ تمامى مبادى [ خداوند متعال ] نقصى نيست و در معلول به سبب فرض امكان او و در واسطه ها و اسباب به سبب فرض عدم توقف بر ممتنع بالذات نيز نقصى نيست [ پس وجودش واجب است ] هنگامى كه اين مقدمات را دانستى ، برايت آشكار مىشود كه تفاوت ماهيت ها در خود و

--> ( 1 ) - آنگونه كه به حسب ظاهر صاحب كفايه بيان نموده است و مصنف آن را به بيان ديگرى توضيح داد .