لوازمشان به واسطه خود ذواتشان و نه به واسطه جعل جاعل و تأثير مؤثر است . پس برخى به نفس ذات و ماهيتش خوشبخت و برخى نگون بختند . چون ماهيات در علم ازلى خداوند موجود بودند و با زبان حالِ استعداد خويش ، داخل شدن در سراى وجود را طلب كردند و بخشنده وجود به ذات خود فياض و به نفس خود بى نياز بود پس بر او واجب است كه وجود را افاضه كند وامساك و بازداشتن از وجود بر او ممتنع است . و چون بخشش به مقدار پذيرش پذيرنده و مطابق حال درخواست كننده است ، افاضه ، عدل و صحيح بوده است . پس اعتراض اگر به نسبت ماهيت باشد باطل است چون نگون بخت در حد ذات خود نگون بخت و خوشبخت در حد ذات خود خوشبخت است . و اگر اعتراض به وجود باشد پاسخ داده مىشود كه افاضه وجود بر وفق پذيرش پذيرنده و عين عدل و صحيح است . ممكن است گفته شود : آنچه در روايت نبوى شريف با چشم پوشى از تفسيرش آمده است كه : « نگون بخت درشكم مادرش نگون بخت و خوشبخت در شكم مادرش خوشبخت است . » « 1 » اشاره اى به اين معنا دارد و اختصاص به شكم مادر يا به اين دليل است كه آن در نزد عموم اولين نشأه هاى وجودى است يا اينكه مقصود از شكم ، درون ماهيت است و اطلاق مادر بر ماهيت به لحاظ جهت قبول و پذيرش آن است همانگونه كه در برخى كتاب هاى آسمانى پدر بر خداوند به لحاظ جهت فاعليتش

--> ( 1 ) - توحيد صدوق ص 356 باب سعادت و شقاوت ، چاپ تهران و بحار ج 5 ص 9 كه از تفسير على بن ابراهيم روايت كرده است .