اگر مولا بخواهد نوشيدن شراب در عالم خارج واقع نشود نتواند مانع شود ، نوشيدن اگر با اختيار بنده از او صادر شود ، به هيچ وجه مستند به مولا نيست . زيرا مولا در هنگام صدور فعل نوشيدن از بنده ، از او بيگانه بوده است . بيشتر قائلين به تفويض - كه همان معتزله هستند « 1 » - به وجوب فعل پس از اراده انسان اعتقاد دارند . و برخى مى گويند فعل [ پس از اراده انسان ] واجب نمى شود بلكه اولويت مى يابد . « 2 » محقق طوسى مى گويد : بزرگان معتزله و ابوالحسن بصرى و امام الحرمين از اهل سنت مى گويند : انسان پيش از انجام فعل قدرتى دارد و اراده آن قدرت موجب مؤثر بودن انسان مىشود و فعل از جانب او صادر مى گردد . پس اگر فعل انسان به سبب قدرتى باشد كه به تبع انگيزه فعل - كه همان اراده اوست - براى انجام فعل و ترك آن صلاحيت دارد ، انسان مختار است . و فعل در مقايسه با قدرت به تنهايى ممكن و در مقايسه با قدرت و اراده واجب است . محمود ملاحمى و ديگران از معتزله « 3 » مى گويند : فعل در هنگام وجود قدرت و اراده سزاوار وجود است زيرا اگر بگويند فعل

--> ( 1 ) - تعليق زننده بر شرح مواقف ج 8 ص 146 و 147 نظر معتزله و امام الحرمين را نقل كرده است . ( 2 ) - برخى از اين سخن كه ( اراده اگر به فعل تعلق بگيرد ، فعل واجب مىشود ) به اين سخن عدول كرده اند كه : ( فعل واجب نمى شود بلكه اولويت مى يابد ) تا از شبههء جبر بر اين مبنا كه شيئى هنگامى كه واجب شود ، وجود مى يابد ، رهايى يابند . ( 3 ) - به منبع پيشين ( شرح مواقف ) بنگر كه اين معنا را بيان كرده است .