واجب مىشود سخن ايشان به جبر منتهى مى گردد . مخفى نماند كه تفويض دو معناى ديگر دارد : يكى ، رفع منع از افعال انسان و اينكه تمامى افعال انسان مباح است . شيخ مفيد در شرح اعتقادات مى گويد : « 1 » « تفويض يعنى رفع منع از آفريدگان در افعال ايشان و مباح دانستن هر كردارى كه آنان مى خواهند و اين سخن زنديق ها و اباحه گرايان است . » دوم ، واگذاردن امر آفرينش و روزى دادن و تدبير جهان به برخى بندگان : امام على بن موسى الرضا ( ع ) در روايتى كه شيخ صدوق به اسناد خود از يزيد بن عمير روايت كرده است مى فرمايد : « هر كس گمان كند خداوند امر آفرينش و روزى رساندن را به حجت هاى خويش در زمين واگذارده قائل به تفويض شده است . » « 2 » معناى امر بين الامرين [ امر ميان دو امر ] اما امر ميان دو امر ، مسأله اى دقيق است كه جز انسان عالم [ حقيقى ] يا كسى كه [ اين حقيقت را ] انسان عالمى به او آموخته است ، به آن علم ندارد همانگونه كه در روايت صالح به سهل « 3 » آمده است و آن سرّ خداوند است ، همانگونه

--> ( 1 ) - تصحيح اعتقادات الاماميه ص 47 چاپ دوم ، دار المفيد بيروت ( 2 ) - عيون اخبار الرضا ص 87 ، وسايل ج 28 باب 10 مواردى كه كفر و ارتداد به سبب آن ثابت مىشود ص 339 حديث 34907 مؤسسه اهل البيت ( ع ) ( 3 ) - كافى ، ج 1 ص 159 باب جبر و قدر حديث 10 . از امام صادق ( ع ) درباره جبر و قدر پرسيده شد . امام فرمود : نه جبر و نه قدر بلكه جايگاهى ميان آن دو كه در آن حقى است كه جز عالم [ حقيقى ] يا كسى كه عالمى [ اين مسأله را ] به آموخته كسى به آن راهى ندارد .