صورت اوّل وجود دارد ؛ زيرا ، همانطور كه اجراى حدّ در جاى خودش لازم است ، تعزير هم در مورد خودش لزوم دارد . تعزيراتى كه تا به اين‌جا اثبات كرديم ، واجب است اجرا شود ؛ نه اين كه مستحب باشد . ولى در صورت دوّم ، آيا بر پدر واجب است فرزندى كه شلوغ مىكند را تأديب كند ؛ به‌گونه‌اى كه اگر تأديب نكند ، حكم خلاف شرعى را مرتكب شده باشد ؟ حكم به وجوب در اين جا مشكل است ؛ زيرا ، دليلى بر آن نداريم هرچند رجحانش را نمىشود انكار كرد ؛ زيرا ، كودك مىخواهد در جامعه زندگى خوبى را داشته باشد ، لذا مصلحتش اقتضا مىكند چنين تأديبى درباره‌اش روا باشد . سؤال ديگر اين است كه آن چه را مرحوم محقّق رحمه الله مطرح كرده ، درباره‌ى كدام قسم از تأديب است ؟ اگر مقصودش قسم اوّل باشد ، به او مىگوييم : در بحث‌هاى گذشته مقدار تعزير را به كمتر از چهل معيّن كرديم ، تعزير اختصاص به غير كودك ندارد ؛ هرجا كه عنوان تعزير باشد ، بايد اين مقدار اقامه گردد ؛ لذا ، به چه دليل مىگوييد : بيشتر از ده تازيانه كراهت دارد ؟ صاحب جواهر رحمه الله مىفرمايد : دليل واضح و روشنى بر اين كراهت پيدا نكرديم . « 1 » ما مىگوييم برخلافش نيز دليل داريم ؛ و آن ، روايت حمّاد بن عثمان است كه تعزير را كمتر از چهل مىگفت ؛ « 2 » يا روايت عبيد بن زراره كه تعزير را مناسب با گناه بيان مىكرد . « 3 » اگر مقصود از تعزير در عبارت محقّق رحمه الله قسم دوّم از تأديب است ، از كجا ده تازيانه را آورديد كه زيادتر از آن را مكروه مىدانيد ؟ روايت ده ضربه در مرسله‌ى صدوق رحمه الله بود كه مىفرمود : « لا يحلّ لوال يؤمن باللَّه واليوم الآخر أن يجلد أكثر من عشرة أسواط إلّافي حدّ » . « 4 » اين روايت در خصوص كودك وارد نشده ، بلكه در مطلق تعزير است ؛ مىگويد : در غير حدّ نبايد بيش از ده تازيانه زد . علاوه بر اين ، « لايحلّ » دلالت و ظهور در حرمت دارد ، چگونه از آن كراهت استفاده مىكنيد ؟

--> ( 1 ) . جواهر الكلام ، ج 41 ، ص 444 . ( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 584 ، باب 10 از ابواب بقية الحدود ، ح 3 . ( 3 ) . همان ، ص 434 ، باب 4 از ابواب حدّ قذف ، ح 3 . ( 4 ) . همان ، ص 584 ، باب 10 از ابواب بقية الحدود ، ح 2 .