نظر برگزيده : به نظر ما ، بايد براى مسأله دو صورت باز كرد : صورت اوّل : ادلّه‌اى كه در بحث‌هاى گذشته تعزير را بر ارتكاب گناه ثابت مىكرد ، بر اين‌جا نيز دلالت دارد . كودك از نظر تعزير خصوصيّتى ندارد ، همان بحث‌هايى كه در باب مطلق تعزير « مادون أربعين » يا « بين عشرة و عشرين » و يا تعزير مناسب با گناه داشتيم ، در اين‌جا نيز مىآيد . صورت دوّم : اگر تأديب در رابطه‌ى با مسائل اخلاقى ، تربيتى و به مصلحت طفل باشد - ( ظاهراً اين مسأله نظر به همين مطلب دارد ، و در صورت اوّل نبايد مناقشه و اشكالى باشد . مانند اين كه بچّه به حرف پدر و مادرش گوش نمىدهد و آنان را آزار مىدهد و اگر پدر يا ولىّ بخواهد تأديبش كند ، يا مربى بخواهد يتيمى را تربيت كند ، يا معلمى بخواهد بچّه‌اى را تنبيه كند ) - آيا در اين صورت‌ها مىتوان از تازيانه استفاده كرد ؟ روايات زير در اين مورد رسيده است : دو حديث درباره‌ى كودك و يكى درباره‌ى يتيم و چهارمى مربوط به تأديب معلّم است . بايد توجّه داشت دليلى نداريم كه مقدار تعزير در هر سه مورد يكسان باشد ؛ يعنى اگر معلّم حقّ نداشته باشد بيش از سه تازيانه بزند ، پدر نيز بيش از اين مقدار حقّ ندارد . محمّد بن يعقوب ، عن الحسين بن محمّد ، عن معلّى بن محمّد ، عن الحسن بن عليّ ، عن حمّاد بن عثمان ، قال : قلت لأبي عبداللَّه عليه السلام في أدب الصّبي والمملوك ، فقال : خمسة أو ستّة ، وأرفق . « 1 » فقه الحديث : در اين موثّقه ، حمّاد بن عثمان از امام صادق عليه السلام درباره‌ى تأديب صبىّ و مملوك مىپرسد . امام عليه السلام فرمود : پنج يا شش تازيانه ، و ارفاق كن . آيا از ادب معناى وسيعى به ذهن مىآيد ، به طورى كه آن سنخ از انحرافات را نيز شامل مىگردد يا مقصود كارهاى بچّه‌گانه‌اى است كه نياز به ادب و تربيت دارد ؟ در كلمه‌ى « ارفاق كن » دو احتمال هست : 1 - از بيش از پنج يا شش تازيانه استفاده نكن ؛ 2 - اين تازيانه‌ها را با ملايمت بزن ؛ و خيلى خشن و تند نباشد ؛ كه هر تازيانه به جاى ده تازيانه اثر داشته باشد .

--> ( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 581 ، باب 8 از ابواب بقية الحدود ، ح 1 .