تقرير بحث الشيخ فاضل اللنكراني لسيدجواد حسينى خواه

49

قاعده فراغ وتجاوز (فارسى)

بنابراين ، روايت ، به جهت بودن « عبدالكريم بن عمرو الخثعمى » در سلسله سندش ، موثّقه است . معناى روايت : در اين روايت ، امام صادق عليه السلام مىفرمايند : هرگاه در چيزى از افعال وضو شكّ كردى در حالى كه د رغير آن داخل شده‌اى ، شكّ تو اعتبارى ندارد ؛ و شكّ معتبر ، شكّ در چيزى است كه انصراف و تجاوز از آن حاصل نشده است . چند نكته و مطلب در اين روايت وجود دارد كه محل اختلاف واقع شده است : اولين مطلب اين كه اختلاف شده است كه ضمير « ه » در عبارت « دخلت فى غيره » به چه كلمه‌اى بر مىگردد ؛ « شيء » يا « الوضوء » ؟ به نظر ، ظهور اوّلى آن در « شيىء » است ؛ و بدين معنا مىباشد كه هرگاه در يك جزئى از افعال وضو « مثلًا شستن صورت » شكّ شود در حالى كه مشغول غير آن جزء « مثلًا شستن دست‌ها » مىباشد . مطلب دوّم آن است كه مراد از « إذا شككت » چيست ؟ آيا شكّ در اصل وجود - اتيان - شىء است ، يا شكّ در صحّت شىء آورده شده و يا آن كه عبارت ، اطلاق دارد و هر دو را شامل مىشود ؟ كه ان شاءاللَّه پاسخ آن در مباحث آينده بيان خواهد شد . در مورد ذيل روايت نيز بايد بگوييم : امام عليه السلام با بيان اين عبارت - إنّما الشكّ . . . - در مقام اعطاى يك ضابطه كلّى مىباشند و مىفرمايند : شكّ معتبر تنها شكّى است كه هنوز از متعلق آن انصراف صورت نگرفته باشد . 8 ) وعنه - [ عن محمّد بن على بن محبوب ] - ، عن يعقوب بن يزيد ، عن إبن أبي عمير ، عن محمّد بن مسلم ، قال : قلت لأبي عبد اللَّه عليه السلام : رجل شكّ في الوضوء بعد ما فرغ من الصلاة ؟ قال عليه السلام : « يمضي على صلاته و لايعيد » . « 1 » سند روايت : « و عنه » : اين روايت را شيخ طوسى رحمه الله از محمّد بن على بن محبوب

--> ( 1 ) - محمّد بن حسن طوسى ، تهذيب الأحكام ، ج 1 ، ص 105 ، حديث 264 ؛ محمّد بن حسن حرّ عاملى ، وسائل الشيعة ، ج 1 ، ص 470 ، باب 42 از أبواب الوضوء ، حديث 5 .